Die beiden ältesten
provenzalischen Grammatiken
Lo donatz proensals und Las rasos de trobar
nebst einem
Provenzalisch-Italienischen Glossar
von neuem getreu nach den Hss. herausgegeben (= Mss.)
von
(N. E. Las rasos de trobar (o razos) están en otra entrada.)
Mit Abweichungen, Verbesserungen und Erläuterungen sowie einem
vollständigen Namen- und Wortverzeichniss.
N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (Elwert)
1878.
Die Verlagsbuchhandlung.
Seinen geehrten Collegen
den Professoren
und
in treuer Freundschaft und dankbarer Gesinnung
gewidmet vom
Herausgeber.
Vorwort.
Die nachstehend von neuem abgedruckten Texte sind uns in folgenden Hss. überkommen:
A: MS. No. 187 (früher 226 und 183) fondo di Santa Maria del Fiore in der Laurenziana zu Florenz 13. Jh. 33 Pergamentblätter in 8°.
Die Seiten sind nicht gespalten. Blatt 1 bis 28 steht der Donatus Provincialis und zwar der provenzalische Text desselben mit lateinischer Interlinearversion. Die Schrift der letzteren ist bedeutend feiner als die des ersteren. Oft sind die Schriftzüge verblichen und schwer leserlich.
B: MS. No. 42 Plut. 41 derselben Laurenziana. Besteht aus drei im Anfang des 14. Jh. in Italien geschriebenen Abtheilungen mit zusammen 92 Pergamentblättern. Die erste enthält eine provenzalische Liedersammlung und Coblas esparsas (ß ßb im Arch. Bd. 49 und 50 nach meiner Abschrift aber ohne meine Mitwirkung abgedruckt), sowie den lat. Text des Donat, nebst den provenzalischen Verballisten und der zweiten Hälfte des Rimariums, ferner ein prov.it Glossar und die Rasos de trobar. Der Schreiber dieser Abtheilung und zugleich muthmasslich der Verfasser des Glossars nennt sich Blatt 83c: Petrus Berzoli de Eugubio. Wegen des Inhalts der zwei anderen Abtheilungen der Hs. verweise ich auf meine Beschreibung im Arch. 49 S. 53 ff.
C: MS. No. 2814 (alt 486) der Riccardiana zu Florenz. Besteht ebenfalls aus drei gegen Ende des 16. Jh. geschriebenen Theilen, die schon durch verschiednes Format kenntlich sind. Zusammen enthält die Hs. 172 Papierblätter in 4°. Ich will den Beschreibungen Grützmachers (Arch. 33, 427) und Bartschs (Jahrb. XI S. 11 ff.) einige weitere Notizen hinzufügen und bemerke, dass ich eine vollständige Copie der Hs. besitze.
Theil I reicht bis S. 166*** und besteht aus 5 Lagen von verschiedner Stärke, welche zusammen 88 Blätter enthalten. Die Seitenzählung widerspricht, weil 126 doppelt gesetzt ist, 3 ungezählte Blätter vorauf gehen und 3 ungezählte Seiten auf S. 166 folgen. Die Seite 166*** sowie die 3 Anfangsblätter sind von anderer Hand beschrieben;
diese hat auch in die Texte aller drei Theile der Hs. Verbesserungen
eingetragen, die ihr eine Collation mit dem Original ergab.
Von der Hand dieses Correctors, der, wie sich zeigen wird, mit dem einstigen Besitzer unserer Hs. mit Piero di Simon del Nero identisch
ist, rührt auch der Vermerk auf S. 166**** 'riueduto' her.
Der erste Schreiber hat augenscheinlich anfangs grosse Mühe gehabt, das Original zu entziffern, nach und nach wird seine Schrift aber flüssiger und kleiner.
Theil II reicht bis S. 251** und enthält 11 vierblättrige Lagen.
Es ist dabei zu berücksichtigen, dass S. 184 durch falsche Zählung fehlt, S. 167 ein ungezähltes Blatt vorausgeht und S. 251 ein solches folgt. Das letztere ist leer, auf der Vorderseite des ersteren steht links oben 'Conc-to 1589' d. h. doch wohl: geschrieben im Jahr 1589, rechts davon etwas tiefer steht '2 Jaques Tessier de Tarascon' d. h.
Heft 2 vom Schreiber Jaques Tessier (oder Teissier, Jacopo Teissier wie er sich auf derselben Seite nochmals und auf S. 251 schreibt) de Tarascon (S. 251 de Tharascone). Die Schriftzüge des Namens stimmen zu denen des zweiten und auch des ersten Theiles. Theil I und II gehören somit unmittelbar zusammen und Theil I ist das erste Heft von Jaques Tessier. Das dem so ist, bestätigt das alte Dichterverzeichniss des Originals von Theil I und II in Theil III. Zu der Inhaltsangabe der uns durch Tessiers Copie erhaltenen Liedersammlung, welche Grützmacher Arch. 33, 428 ff. gab, ist nachzutragen: Bl. 2a oben folgende, für den Zustand des Originals zur Zeit der Copie wichtige, ital. Notiz des Correctors:
'Questa canzone era quasi scancellata e cosi il principio de la seguente et si è copiata conietturando dall ombre e uestigi delle lettere però ci può esser qualche errore'. - S. 74: Eine Notiz darüber, dass die Biogr. Bernarts del Ventador bereits im Original fehlte: 'Per la vita di B. d. V. ui è lasciato lo spatio come qui'. - S. 166*** folgende Notiz:
“Era scritto ina'zi si al principio del originale nelle carte che si soglion lasciar bianche per conseruare i libri cosi imperfetto' und nachstehendes Fragment eines sonst nicht erhaltenen Planh einer Frau um ihren Geliebten (Bartsch G. 461,2):
I.
Ab [lo] cor trist enuironat desmay
Plorant mons uulls (1) e rompen los cabels (dels uels)
Sospirant fort lasse conget (2) pendray (las ieu comiat)
De fin amor & de totz sonz coussells (3) (sos consels)
Car ia nom platz aymar hom q 'l mo' sie
De arc nauant (4) ne portar bon voler (Doren avant)
Pus mort crusel ma tolt cel qeu uolie
Trop mais que me sens negun mal sauber (.)
II.
E per aiso fauc lo capteniment
Desesperatz e farai chascun iorn
Ab trist semblans & darai en tenen
A totz aicels que' vey anar entorn
Que' me nols (5) qual aver nul esperance
Ans podon be sercar en autre part
Dona qels am o qels don s'amistance
Car eu damor e de joi(e) me depart
(5: Hs. unterpunktirtes n und darüber u.)
III.
E si del mon po(l)gres pendre coiniat (6) (comiat)
Ab grat de deu axi' cu' fau damor
Totz mo's parens sequer …
Plandrie' pauc aitant vist ab dolor
E per aico prec la mort sans demore
Gengua de faitz … (7: Bemerkenswerth sind französischen Schreibungen dieses bisher ungedruckten Textes, welche auf einen franz. Schreiber der Vorlage deuten, so dass das Original Tessiers vormals mi Besitze eines Nordfranzosen gewesen sein mag.)
S. 167: Ein auch bei Bartsch G. 366, 31 übersehenes Gedicht Peirols.
Das Original selbst, welches der Sammler Bernart Amoros zusammenstellte, ist allerdings verloren, das erhaltene Dichterverzeichniss lässt aber deutlich erkennen, dass die beiden Hefte von Jaques Tessier nur etwa die ersten zwei Fünftel desselben wiedergeben. Nicht ersichtlich war aus dem Dichterverzeichniss, ob die 81 ersten Blätter des Originals vollständig von Tessier copiert seien. Bartsch hatte bereits angenommen, dass die Lieder einiger Dichter nur zum Theil abgeschrieben seien und angegeben, dass Jordan de Bonel wie Peire de Maenzac ganz ausgelassen seien. Von 37 dieser ausgelassenen
Lieder sind uns wenigstens Varianten erhalten, welche von dem Corrector unserer Hs. Piero di Simon del Nero in für ihm angefertigte Copien der Liedersammlungen c (= c.a in meinem Besitz) und F
(in der Hs. 2981 der Riccardiana = Fa Varianten zu No. 156 meines
Abdrucks der Blumenlese von F eingetragen worden sind.
Dass diese Varianten wirklich demselben Original entnommen sind wie die Copien Tessiers, wird nach folgender Darlegung nicht bestritten werden können. Heft 1 von Tessiers Copie beginnt mit der von Piero del Nero geschriebenen und mehrfach abgedruckten Vorbemerkung des Sammlers Bernart Amoros. Diese selbe Vorbemerkung findet sich nicht nur nochmals von anderer Hand im dritten Theil unserer Hs. Bl. 28b, sondern auch auf einem losen Blatte, welches zu der erwähnten Copie von c gehört und ihr gegenwärtig vorgebunden ist. Die Schriftzüge sind die Piero del Neros. Eine wichtige it. Notiz Pieros ist hier aber noch vorausgeschickt: 'Principio del libro di poeti provenzali, il cui originale è del Sr. Lione Strozzi.' Die Sammlung von Bernart Amoros befand sich also zu jener Zeit im Besitz Lione Strozzis und wird wohl von ihm aus Frankreich mit nach Italien gebracht worden sein. Mancherlei Nachforschungen über den Verbleib der Hs., welche ich in Folge dieser Notiz seiner Zeit in Florenz (c u. F oder Fa gehörten später Carlo Strozzi) anstellte, sind leider vergeblich geblieben. Aber die Varianten in c.a und Fa werden ausdrücklich als aus Bern. Amoros Sammlung geschöpft bezeichnet, indem von Pieros Hand die Notiz: Riscontra col libro del st Lione Strozzi (später meist nur: L. S.) beigefügt ist. Solche Varianten finden sich zu den auf Bl. 1b - 3b, 6a - 8a, 9b - 14a von c stehenden 19 Liedern Guirauts de Borneill, zu 2 Liedern Arnaut Daniels in c Bl. 37a 40a zu 8 Peire Vidals in c Bl. 60a 62a, 63a 65b 66b 69b 71b 74a, zu 2 Peire Raimons de Tolosa in c Bl. 76b 78a, zu 1 Peire Bremons in c Bl. 82b zu 5
Peires d'Alvernhe: c 86ab, 87b 88b, 89a und zu 1 Jordan Bonels in
F No. 156 (s. meinen Abdruck). Nur das Lied Peire Bremons gehört einer späteren Stelle des Originals als Tessiers Copien an (doch folgt Peire Bremon = Ricas Novas unmittelbar auf Raimon Jordan, mit dem das zweite Heft von Tessier schliesst. Keines der 38 Lieder befindet
sich in diesen Copien. Bartschs Annahme von der Unvollständigkeit
der Copien muss somit noch bedeutend erweitert werden. Das ergiebt sich auch aus einer Vergleichung der Lieder- und Blatt-Zahlen.
Erhalten sind uns 230 + 37 Lieder der ersten 81 Blätter. Die
Gesammtzahl der Lieder betrug 705, davon standen 73 Tenzonen auf den ungezählten Blättern, auf den Bll. 82 bis 174 d. h. auf 93 Blättern
müssten demnach 365 Lieder gestanden haben, wenn die Liederzahl
der ersten 81 Blätter nur 267 betragen hätte. Durchschnittlich enthielt von den 174 Bättern jedes 3,632 Lieder, danach würde jedes der ersten 81 Blätter aber nur je 3,296, jedes der letzten 93 Blätter dagegen je 3,924 enthalten haben müssen, ein Verhältniss, welches um so unwahrscheinlicher ist, als die 93 Blätter Sirventesen enthielten. Auf die Untersuchung Groebers über die Quellen Bernarts Amoros einzugehen ist hier nicht am Platze.
Theil III der Hs. zeigt eine selbständige Blattzählung und besteht aus 40 weitläufig (geschriebnen) geschriebenen Blättern. Die Schriftzüge scheinen dieselben zu sein, welche in einem Namens- Vermerk auf S. 166*** des ersten Theiles: Antonio Martellino vorliegen. Dies wird also der Name des Schreibers von Theil III unserer Hs. sein. Desselben
Schreibers Hand verdanken wir die bereits erwähnten Copien von c
und F (c.a und Fa). Vielleicht war der Schreiber ein Verwandter der ehemaligen florentiner Besitzer von F, des M. Marcello Adriani, der in einer Fa vorausgeschickten Notiz (Arch. 33, 425), und des M. Gio. Battista Adrian Marcellino, der in der älteren unvollständigen Copie von F, in No. 25 der Ambrosianischen Hs. D 465 inf. zu Mailand (Arch. 32, 423), genannt wird. Unseres Schreibers Name würde dann allerdings Antonio Marcellino lauten müssen, was indess wegen der Aehnlichkeit der Schriftzüge c und t keine Bedenken erregt. Da Antonio 1593 die Copie Fa anfertigte und in Theil I und II unserer Hs., welche 1589 geschrieben waren, seinen Namen eintrug, so wird er Theil III unserer Hs. ebenfalls etwa um 1594 copiert haben und zwar wie Fa im Auftrag von Piero di Simon del Nero (s. die Vorbemerkung desselben zu Fa Arch. 33, 425. Salviati bezeichnet Piero in seinen Avvertimenti della lingua, Venez. 1584 S. 106 als 'nobile e virtuoso giovane della mia patria' Piero heiratete 1585 Elena di Domenico Boresi. Seine reiche Hss.-Sammlung kam nach seinem Tode an Poggioli und später in die Palatina zu Florenz *).
(*) Ich verdanke diese Notizen durch Vermittlung meines Freundes Monaci dem Herrn Senator Taburrini. Ausser a, c.a und Fa scheint auch die Ambrosianische Hs. D 465 inf. in Pieros Besitz gewesen zu sein, da ich auch in Ergänzungen dieser Hs. Pieros Hand erkannt zu haben glaube. Piero besass unter anderen Hss. auch eine it. Liederhs. der Riccardiana sowie eine angeblich von Petrarca geschriebene Dante-Hs. s. Carducci Studj. Lett. p. 349 Anm.
Unser Theil III hatte ursprünglich einen (eignen) eigenen aber jetzt verlorenen Umschlag, auf welchem eine Textlücke der Rasos (s. unten S. 71, 34)
von Piero ergänzt war. Auch andere (Änderungen) Änderungen und Nachträge desselben finden sich hier, doch hat sonderbarer Weise weder er noch der Schreiber die falsche Blattlage des Originals bemerkt, (s. Abw. zu 10, 43.) Ausser dem prov. Text des Donat (dem aber die Verballisten und das Rimarium fehlen) und ausser den Rasos, welche auf den ersten 28 Blättern dieses Theiles von B stehen, enthalten die folgenden Blätter Copien der Vorbemerkung des Bernart Amoros und der
kürzeren Biographien, von welchen eine Anzahl in den ersten Theilen
der Hs. stehen, einige aber auch aus späteren, in diesen nicht copierten Stellen der Sammlung des Bernart Amoros entnommen sind.
Zum Schluss steht das mehrfach erwähnte Dichterverzeichniss dieser Sammlung *). (*) In Bartschs Abdruck desselben (Jahrb. 11, 13 ff.) haben sich einige Fehler eingeschlichen. Lies: 35 (st. 33) Peire Vidals; 44 Gaucelms (st. Gaucelins) Faiditz; (69 st. 65) G. de P. (schon Groeber in Boehmers Rom. St. II 505 hat hier einen Fehler vermuthet); 93 Naunerics = Naimerics (st. Haunerics) 162 (st. 161) Jaufre R.; 173 Giugo (st. Diugo); 152 Arnautz (st. Arnauts). Unter den Tenzonen: Raimon e Lantelm (st. Lautelm); Gaucelm Faidit e N Aimeric (st. N Aumeric), darauf folgt, ist aber im Druck ausgefallen: Guillem de bergadan e naumeric; Naugo (st. Haugo) e Bauzan; Nelias (st. Helias) e son cozin; Nebles (st. Nables) e. s. s.; Jaurel (vielleicht st. Taurel) e F. Unter den in A enthaltenen Biografien befindet sich auch eine Blacassets, was Bartsch Gr. p. 61 nicht angiebt.
D MS. D 465 inf. der Ambrosianischen Bibliothek zu Mailand, eine Sammelhandschrift, welche nach Mussafia, Del cod. Est. p. 341 aus der Bibliothek Pinelli stammt und wie ich oben erwähnte vielleicht auch Piero del Nero zugehörte. Der Inhalt der Hs. ist noch nicht hinreichend beschrieben. Grützmachers kurze Angaben Arch. 32, 424 ff. erheischen mehrfache Berichtigungen, so soll No. 29 der Hs. auf 2 Blättern prov. Phrasen mit it. Erklärung enthalten, in Wirklichkeit stehen daselbst aber 19 Coblen des Gedichtes von Guillem de Figueira Dun siruentes far (B. G. 217, 2), welches sich nur noch in BCR findet und nach BR in Bartschs Chrestomathie Sp. 197 und wohl nach C in R. Ch. IV 309 gedruckt ist. Unser Text scheint von denen der (andern) anderen Hss. unabhängig. Ich theile Cobla 1 und 2, welche ich mir seiner Zeit copiert habe, als Probe mit:
1) D'un siruentes far. 2) Nom merauill ges.
En es ço qe magensa. Roma si la gens erra.
Non uueill plus tardar. Qe segle haues mes.
Ni far long atendenza. En trabaill et en gerra.
E sai ses doptar. Don preç e merces.
Qan n'haurai maluolensa. Mor per uos e saferra.
Car fatz siruentes. Roma engairitz.
Dels fals mals apres. Qe totz mals seguitz.
De Roma de en cui es. Car es de cima e raitz.
Cap de la decadensa. Lo pro rei d'engleterra.
Qe dechai totz bes. Fo per uos traitz.
Die ersten Reimworte der 17 weiteren Coblen sind: trichaitz, pecs, sachatz, saben, saraçis, razon, decern, grantz, aon, conort, hauer, tenetz, lutz, cardenals, enics, labor, glorios. Ganz unerwähnt geblieben ist No. 31, deren Schlussvermerk lautet: (Lultimo) L'ultimo foglio dell' opera di Frà Ramondo di Cornet in lingua Catelana riueduto e glosato da Giouanni (Giovanni) di Castelnuovo (Castelnou, Castelnau). L'archetypo era in berg (d. h. bergamina) in f° magg. a colonne in mano di Pietro Galesio. Es liegt hier offenbar dasselbe Werk vor, welches sich in einer
Madrider Sammelhs. findet und nach Meyer (Rom. VI 342) sonst nicht erhalten ist. Vielleicht hat unsere Mailänder Hs. noch andere Stücke mit der Madrider Hs. gemeinsam. Ich habe leider keine Zeit gehabt, seiner Zeit den Inhalt von D eingehend zu prüfen. Wegen No. 25 verweise ich auf die Bemerkungen hinter meinem Abdruck von F (S. 65). No. 24 trägt die Überschrift: Il sugetto del libro delle rime provenzali del Barbiero.
Es ist ein Brief Lodovico's dei Barbieri vom 28. Juli 1581 aus Modena an Giacobo Corbinello in Paris geschrieben, offenbar derselbe Brief wie der von Mussafia (Die prov. Liederhss. des Giovanni Maria Barbieri, Wien 1874 S. 202) erwähnte, welcher allerdings den 18. Juli 1581 als Datum trägt. Ausserdem liegt wohl hier der Originalbrief vor (vgl. Mussafia, Del cod. Est. S. 341 Anm. 3). Barbieris bekanntes unvollendetes Werk, welches Tiraboschi mit dem Titel Dell' origine della poesia rimata 1790 veröffentlichte, sollte also eher libro delle rime provenzali betitelt werden.
Für die nachstehende Ausgabe der provenzalischen Grammatiken sind mehrere Nummern von Interesse. Den provenzalischen Text des Donat bietet No. 35. Die lat. Übersetzung fehlt hier gänzlich auch für die Verballisten, das Rimarium ist durch ein ganz verschiedenes Reimwörterbuch ersetzt. Ich verdanke der Freundlichkeit Pio Rajnas Abschrift des letzteren und Collation des übrigen Textes. Von der Hand Piero del Neros (s. B) rührt muthmasslich die dem Rimarium voraufgeschickte Notiz und der Anfang des Rimariums Z. 1-17 her (s. unten S. 105).
Die Nummern 27 und 36 enthalten zwei von einander unabhängige ital. Übersetzungen des Donat, die erstere scheint nach dem Text D angefertigt, da auch hier nur die Verballisten stehen, die letztere entbehrt auch diese. Mussafia, die prov. Hss. des G. M. Barbieri S. 206, spricht die Vermutung aus, dass eine dieser Übersetzungen von Barbieri herrühren könnte. Ich habe leider seiner Zeit verabsäumt, genauere Kenntniss von ihnen zu nehmen, da mir bei meinem kurzen Aufenthalt in Mailand der Gedanke an eine neue Ausgabe der Grammatiken noch fern lag. Von Interesse dürften noch die Nummern 26: Vocab. d. lingua prouenz. di Honorato Drago und 34: Reimfolgen bei Peire d'Aluerne, zusammengestellt von Veniero (nach Grützmacher) sein, ich habe indess keine nähere Kenntniss von denselben.
*CF = Hs. 80 Plut. 45 der Barberinischen Bibliothek zu Rom besteht aus 2 Theilen. Der erste von Bl. 3 bis 33 ist von Federico Ubaldini dem Herausgeber der Documenta amoris des Francesco da Barberino (Rom 1640) geschrieben, wie aus einem Autograph desselben auf Bl. 1 hervorgeht. Er enthält ausser kürzeren Citaten, Trobador-biographien und Kreuzlieder, welche bis auf eines einer verlorenen Schwesterhs. von R, auf die auch D hinweist, entnommen sind. Das Gedicht Sordels ist, scheint es, aus F (Fa) welches es allein noch bietet, copiert. Die Blätter 34-85 enthalten eine Copie des Donat und der Rasos de trobar, welche auf unserer Hs. B beruht. Ich verdanke Monacis Freundlichkeit eine Collation der Verballisten und des Rimariums dieser Copie.
F = Hs. der florentiner Marucelliana Trib. 2 Scaf. B Vol. 17. Ebenfalls eine Copie des Textes 33 von Donat und Rasos s. Arch. 33, 412 und 368.
O = Hs. 7534 fonds latin der Pariser Nationalbibliothek. Ebenfalls eine Copie desselben Textes von Donat und Rasos s. Romania II 338 Anm.
B = eine Hs. der Nationalbibliothek zu Madrid, welche erst im vergangnen Jahr aufgefunden und von Milá y Fontanals in der Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos beschrieben worden ist.
Es ist eine im 18. Jh. angefertigte Copie einer verschollnen Hs., welche
Jaime de Villanueva in einer Klosterbibliothek Barcelonas sah. Sie enthält unter anderen interessanten Tractaten (s. Rom. VI 341 ff.) auch die Rasos. Dieser Text ist von Meyer in der Romania VI 344 ff. soeben herausgegeben worden.
3: eine jetzt verschollne aber von Rochegude in seinem Gloss. Occ. (s. seine Préface S. 49. 50) benutzte Hs., wohl eine Copie unserer Hs. U. Rochegudes Angaben darüber sind allerdings unklar. Er sagt bei der Beschreibung von O: Ce Manuscrit (O) et le suivant (3?) sont deux copies, dont les originaux existent dans la bibliothèque Laurentiane de Florence, pluteo 41 no. 34 (für diese falsche Bezeichnung verweist er auf Montfaucon, Bibl. bibliothecarum p. 323 col. 2 B) 3 beschreibt er folgendermassen: 'Un glossaire lat. et prov., in - 4° (O ist nach Rochegude petit in - folio), sur papier, écriture du seizième siècle, imparfait au commencement. Nous l'avons fondu dans le nôtre.'
Wiewohl diese Worte eher auf das unvollständige Rimarium in O als auf eine Copie des vollständigen Rimariums in U passen, scheint mir dennoch nach genauer Vergleichung der Formen und Übersetzungen in Rochegudes Glossaire mit dem Rimarium des Donat Rochegudes Benutzung des vollständigen Rimariums der Hs. U, die zu seiner Zeit bereits der Laurenziana angehörte, unleugbar. Man vergleiche Rochegude für nachstehende Reimworte: 40(1) 17, 19, 28, 32; 40(2), 3, 9, 14, 17; 41(1), 9, 12, 28; 41(2), 45; 42(1), 19; 42(2), 45; 43(1), 1, 29, 32; 43(2), 14; 44(1), 44; 44(2), 36; 45(1), 35; 46(2), 3, 6; 47(1), 18, 32; 49(1), 31; 50(2), 41; 58(2), 35; 63(2), 26; 65(1), 1. Dass Rochegude eine Copie von U vorgelegen hat, wird durch Guessards Angabe (Gr. pr. 2 ed. Préf. LXIII) noch wahrscheinlicher, wonach sich Copien von U wie B unter Sainte Palayes Papieren befanden, welche allerdings nicht direkt den Originalen entnommen, sondern von Abschriften, welche sich ein Herr de Mazaugues verschafft hatte, copiert waren. Diese Copien und Abschriften sind, scheint es, verloren gegangen. Vielleicht geben indess die angekündigten Provençalistes du XVIIIe siècle, lettres inédites de Sainte-Palaye Mazaugues etc. herausgegeben von J. Bauquier darüber Aufschluss.
In wie ausser der Provenze scheinen die Rasos schnell zu grossem
Ansehen gelangt zu sein, während der Donat nur in Italien Verbreitung gefunden zu haben scheint. Meyer hat (Rom. VI, 353) hinter dem Texte H der Rasos eine kurze Doctrina de compendre dictats veröffentlicht, welche sich als Fortsetzung der Rasos ausgiebt, aber sehr unvortheilhaft davon absticht. Meyer ist der durchaus zu billigenden Ansicht, dass die Doctrina jedenfalls nur als Auszug einer Arbeit Raimon Vidals anzusehen wäre, wenn nicht überhaupt gegen dessen Autorschaft an derselben mancherlei Bedenken geltend gemacht werden müssten, denen freilich andere Gründe für die Zugehörigkeit der Doctrina zu den Rasos gegenüber ständen. Weitere catalanische Abhandlungen, welche auf Raimons Rasos beruhen, sind in unserer Hs. H enthalten und werden von Meyer demnächst veröflentlicht werden. Ich verweise indess auf Rom. VI 341 ff. und F. Wolf's Studien z. sp. Nat. Lit. S. 237 ff. Die älteste Erwähnung der Rasos findet sich in den Leys d'Amors T. II p. 402.
Diez I34 91 vermuthet von Seiten der Leys auch eine Bekanntschaft mit dem Donat, welche mir indess nicht nachweisbar erscheint. Es wäre interessant, liegt mir aber gegenwärtig fern, eingehend zu untersuchen, wie weit die Leys sich Raimon anschliessen und in welchen Fällen sie ihm widersprechen. So billigen sie die von Raimon geforderte Scheidung der
1 s. prt.: parti sufri, trahi, noyri, vi u. s. w. von der 3 s. prt. partic
u. s. w. (II, 376), vertheidigen aber gegen Raimon den Gebrauch von
tenir, retenir neben tener, retener (II, 402) und den von cre für crei
(II, 370). An einer andern Stelle erklären sie liau (für leals) als 'mots gasconils' und wollen nur vila, chanso zulassen, fin neben fi nur ausserhalb des Reims besonders vor Vocalen (II, 208).
In Italien waren Donat und Rasos ziemlich gleich verbreitet, etwas mehr wohl der Donat. Die Hs. U, welche den Donat allein bietet, ist älter, als B, welche zugleich auch die Rasos enthält, die Hs. D kennt nicht nur den prov. Text des Donat, sondern auch zwei ital. Übersetzungen desselben, deren eine, wie oben erwähnt, von G. M. Barbieri herrühren könnte. Dieser ist auch, so viel mir bekannt, der erste Italiener, welcher die Rasos erwähnt (Origine della poes. rim. p. 28). Nach ihm wird von den Italienern fast ausschliesslich der Donat erwähnt, so von Federigo Ubaldini in der Tavola zu seiner Ausgabe der Documenta amoris Rom. 1640, nach Guessard bei den Worten: accolto, atiera, bigordare, gautata, moscare, ostare, trovare etc. Wir sahen oben, dass der erste Theil unserer Hs. CF von Ubaldini herrührt. Auch Francesco Redi Bacco in Toscana Napoli 1687 Bl. 111, 194, 252, 253, 254, 256 und 262 bezieht sich nach Guessard auf den Donat, ebenso Anton Maria Salvini in seinen Prose Toscane les. 224 car. 312 und Crescimbeni Istoria della volg. poesia Roma 1710 vol. II parte I p. 28, 75. Antonio Bastero war der erste, welcher in seiner Crusca provenzale Roma 1724 aus Donat wie Rasos Proben mittheilte. Ihm waren die Hss. U und B bekannt. U befand sich damals noch in Santa Maria del Fiore. Die Autorschaft Uc Faidits ist ihm unbekannt (s. Crusca p. 2), wiewohl er S. 110 den lat. Schlusspassus der Hs. U mittheilt. Ebenso sagt er vom Donat:
'Questa grammatica credo, che sia la prima, che sia stata fatta tra le
lingue volgari'. S. 139. 140 giebt Bastero bereits die wichtige Regel des
Donat über den Unterschied der Casus im Provenzalischen, deren Auffindung später mit Unrecht Raynouard zugeschrieben wurde (s. unten
2, 46 bis 3, 23 und Schlegel Observations sur la littérature prov. Note 16 in seinen Essais littéraires Bonn 1842 S. 297). Von Bastero rührt auch der sowohl von Diez, Poesie der Tr. S. 314 wie von Guessard (erste Ausgabe) und Galvani (adoptirte) adoptierte Titel des Schriftchens von
Raimon Vidal her: La dreita Maniera de trobar. Er ist dem Eingang entnommen. Später geschieht unserer Texte und zwar der Hs. B im Catalogus codd. Mss. Bibl. Mediceae Laurentianae ed. Bandini, Florentiae 1778 in fol. Band V p. 166 Erwähnung. Tiraboschi identifieirt in der Ausgabe von Barbieris Origine della poesia rimata 1790 S. 170 bereits den Verfasser der Rasos mit dem Novellendichter.
Sainte Palaye, der eigentliche Begründer provenzalischer und altfranz.
Studien, war der erste Franzose, welcher unsere Texte beachtete.
Er hatte sich in der 2. Hälfte des 18. Jh. Copien der Hss. U und B
verschafft (s. Beschreibung der Hs. 3), hat dieselben aber, scheint es, für sein handschriftlich gebliebenes Glossaire de la langue des Troubadours nicht verwertet, dafür vielmehr nur O benutzt. Nur kurz bespricht auch Raynouard im Jahr 1817 (Choix II S. CL ff.) unsere Abhandlungen, citiert aber bereits ausser UBO die Hss. CD und aus letzterer den Eingangspassus (s. unten S. 130) auf Grund dessen nach Guessards bis jetzt allgemein gebilligter Ansicht Uc Faidit als Verf. des Donat anzusehen wäre (Vgl. dagegen unten S. 130). Raynouard hebt hervor, dass beide Werke, 'indiquent la règle qui distingue les sujets et les régimes soit au singulier, soit au pluriel' und erkennt auch bereits die Wichtigkeit des Reimlexicons: 'Ce qui rend le Donatus Provincialis un monument très précieux et très utile, c'est qu'il y est joint un dictionnaire de rimes pour la poesie romane; non seulement il indique un très-grand nombre de mots romans, mais encore il présente, dans la plupart des rimes, differentes inflexions des verbes, et toutes les terminaisons qui fournissent les rimes sont distinguées en brèves, 'estreit' et en longues 'larg'. Gleichwohl beruft sich Raynouard weder in seiner Grammaire noch in seinem Lexique Roman auf den Donat oder auf die Rasos. Wie schon bemerkt, hat auch Schlegel in seinen Observations und Diez Poesie der Tr. S. 314 auf dieselben hingewiesen. Guessard war es, welcher 1840 unter dem Titel: Grammaires Romanes inédites, du treizième siècle im ersten Band der Bibl. de l'École des Chartes S. 125 ff. die erste Ausgabe unserer Texte besorgte. Er druckte indess damals die Verballisten und das Rimarium des Donat nicht mit ab (s. S. 146). Sein prov. Text des Donat reproducirt sonst ziemlich genau den der Hs. U, abgesehen von geringfügigen orthographischen Änderungen und manchen, besonders in
den Beispielsammlungen zahlreichen, Lesefehlern und Auslassungen,
welche sich aus meiner Zusammenstellung S. 92 ff. ergeben. Der lat.
Text des Donat, welchen Guessard auf den unteren Seitenhälften mittheilte, ist der der Hs. B, welchem auch der Text der Rasos ziemlich
genau entspricht. Die Texte der Hss. C D und natürlich auch der der Hs. H waren dem Herausgeber nicht zur Hand. In den ziemlich ausgedehnten Vorbemerkungen bespricht er den schädlichen Einfluss, welchen, wie schon aus dem Titel ersichtlich ist, auf den Donat sein lat. Vorbild ausgeübt hat und giebt eine Analyse der Declinationsregeln beider Grammatiker. Er hebt dabei S. 135 den seiner Ansicht nach nur scheinbaren Unterschied zwischen Donat und Rasos betreffs des
Nominativs der Substantiva und Comparativa in -aire, -eire, -ire,
hervor: 'Le premier dit formellement que le s ne s'attache pas à ces noms, au nominatif singulier; le second n'en dit rien, et les exemples
qu'il cite sont tous écrits avec l's final. Mais ce n'est là probablement
que le résultat d'une erreur de copiste, à en juger par les manuscrits
des troubadours, où les noms ainsi terminés sont généralement écrits
sans s final'. Gegen diese auch in der zweiten Ausgabe aufrecht erhaltene Ansicht ist jedoch zu bemerken, dass die sämmtlichen Hss. der Rasos dieses s aufweisen, für den Donat aber B wie U das s weglassen.
Auch wiederholt sich dieselbe Erscheinung bei den Pronominibus und
hier gesteht Guessard sogar zu, dass wenigstens die Formen 'cels, aicels, aquels' der Rasos in den Hss. gewöhnlicher sind als die Formen des Donat: 'cel, aicel, aquel'. Hieran schliesst sich bei Guessard eine veraltete Discussion über den Werth oder Unwerth der Declinationsregeln und eine sehr kurze und mangelhafte Analyse der späteren Abschnitte des Donat. Es folgt dann eine im ganzen richtige Würdigung der Rasos, die durch die Lebendigkeit des Stils, durch die überraschende Schärfe und Selbständigkeit des Urtheils, durch die treffende Anwendung allgemeiner Grundsätze auf specielle Fälle, durchaus vortheilhaft von dem schwerfälligen und ganz dem lat. Vorbilde nachgebildeten Donat abstechen. Es folgt die Beschreibung der von Guessard benutzten Hss. U B, wobei jedoch irrthümlich die Jahreszahl 1310 am Schluss der Hs. B als für die Abfassung der ganzen Hs. giltig angesehen wird, während die letzten Blätter ursprünglich der Hs. gar nicht angehörten. Das Alter der beiden Werke setzt Guessard in das 13. Jh. und vermuthet, dass der Verfasser der Rasos mit dem Dichter Raymond Vidal de Besaudun identisch sein könnte. Dass diese schon früher geäusserte Vermuthung richtig sei, ergeben die schon erwähnte Stelle der 1841 veröffentlichten Leys d'Amors, auf welche zuerst Diez R. G. I2 106 aufmerksam machte, sowie die Zeugnisse von Santillana und Villena, (s. darüber Wolf, Studien 237. 238). Guessard spricht ferner die Ansicht aus, dass der lat. Text des Donat eine Übersetzung des provenzalischen sei, welche vielleicht von Uc Faidit selbst herrühre. Er beruft sich für den ersten Theil seiner Ansicht auf die Unvollständigkeit der Hs. B, welche nur den lat. Text bietet und die zahlreichen prov. Beispiele zumeist durch 'sic' oder gar durch das entsprechende lat. Wort ersetzt. Schliesslich erwähnt Guessard, dass ihm die pariser Copie von B, unser O, hier und da von Nutzen gewesen, dass er aber mehrere Italianismen und Latinismen der Orthographie dadurch nicht habe beseitigen können; Raynouards System die Affixe zu trennen habe er nach dem Vorgange Fauriels in der Ausgabe der Chronique des Albigeois aufgegeben. Drei Jahre nach Erscheinen der Editio princeps veröffentlichte Galvani im 15ten Band der Memorie di Rel. Mor. e Lett. von Modena den Tractat Raimons nach der Hs. B, ohne jedoch von Guessards Ausgabe zu wissen. Im Gegensatz zu Guessard ging er mit der handschriftlichen Überlieferung sehr willkürlich um und stutzte sie nach seinem Gutdünken zurecht. Unter einer Menge höchst abenteuerlicher Änderungen finden sich indess auch manche glückliche und zwar selbst solche, welche durch die neu aufgefundene Hs. H bestätigt werden. Trotzdem Guessard im Avertissement zu seiner zweiten Ausgabe später gegen Galvani den gänzlich unbegründeten Vorwurf des Plagiates erhob (s. S. 132), hat er doch, wie meine Zusammenstellung der Abweichungen ergiebt, nicht verabscheut eine
Anzahl Lesarten Galvanis dieser seiner zweiten Ausgabe einzuverleiben.
Nach Guessards Ausgabe sind Donat wie Rasos in Diez Rom. Grammatik 2. Auflage gebührend verwerthet worden. Diez setzt die Rasos aus inneren Gründen der Manier in die Mitte des 13. Jh (I3. S. 106), ferner meint er mit Bezug auf Raynouards Angaben irrthümlich (I. S. 459 ff.) die Ausdrücke des Donat 'larg, estreit' (für welche die Leys d'Amors 'vocals plenisonans und semisonans' anwenden), seien Bezeichnungen für prosodische Länge und Kürze, sie seien nicht im Sinne des ital. 'largo' und 'stretto' gebraucht. 1857 erschien eine Programmabhandlung von Wildermuth: Über die drei ältesten süd- und nordfranzösischen Grammatiken (d. h. Donat, Rasos und Palsgrave's Esclarcissement), Tübingen 1857, welche ich durch gütige Vermittlung meines Verlegers einsehen konnte. Dass darin über Donat wie Rasos Gesagte ist jedoch veraltet, zumal 1858 Guessard eine zweite Ausgabe unter dem Titel: Grammaires prov. de Hugues Faidit et de Raymond Vidal de Besaudun. Deuxième édition, revue, corrigée et considérablement augmentée
(Paris A. Franck 1858 8° LXIV und 86 SS.) veröffentlichte. Guessard hat für diese Ausgabe die damals bekannten Hss. U B C D O neu verglichen, und die bisher ungedruckten Verballisten sowie das Rimarium publiciert.
Die Préface ist im wesentlichen dieselbe geblieben wie in der ersten
Ausgabe, nur die Beschreibung der Hss. ist vervollständigt und ein kurzes Avertissement vorausgeschickt. Guessard sucht in dieser Ausgabe die Priorität der provenzalischen Version des Donat vor der lateinischen aus der Textüberlieferung der Hs. U zu erweisen und hält die lat. Version für das Werk eines späteren Übersetzers, von welchem eine Randnote (S. 18, 15, 16) herrühre. Er hätte sich hierfür auch auf die in seinem Druck allerdings fehlenden Worte (s. unten S. 35, 17) 'sermo meus' berufen können. Doch scheint die frühere Vermuthung Guessards, wonach die lat. Übersetzung vom Verfasser der prov. Version selbst herrührt, weit wahrscheinlicher, wenn man bedenkt, wie abhängig derselbe in seinem Stil vom Latein war, dass für die zahlreichen prov. Beispiele die lat. Übersetzung auch in C überliefert ist, und auch deutliche Spuren einer vollständigen lat. Version in C erhalten sind, so 38, 44, 45, dass also die lat. Version sicher bereits in dem für uns erreichbaren Originale stand. Guessard spricht sich S. LXII nicht grade sehr bescheiden über diese seine neue Ausgabe aus: 'Le texte que j'ai tiré de ces cinq manuscrits, à moins qu'on en découvre quelque autre plus correct, pourra, je l'espère, être considéré comme définitif.'
Seine Hoffnung ist nicht in Erfüllung gegangen, denn auch ohne Einsicht
der Hss. konnte man das von ihm befolgte Verfahren nur missbilligen.
Guessard verfuhr nämlich bei dem Donat offenbar folgendermassen
(vgl. Avert. S. VIII): Er collationirte mit seiner ersten Ausgabe zunächst D dann C und zuletzt UB. Eine grosse Anzahl besonders orthographischer Abweichungen der Hs. D verdrängt deshalb in der neuen Ausgabe frühere (nur selten falsche) Lesarten. Wo der Text C dem Herausgeber das richtige zu bieten schien, setzte er denselben gleichfalls an Stelle des früheren, welcher einfach beseitigt wurde. Andere ihm gewichtig erscheinende Abweichungen des Textes C theilte er unter dem Text mit, aber auch nicht getreu der Überlieferung gemäss, sondern bald orthographisch, bald materiell zurechtgestutzt. Ein analoges Verfahren beobachtete er bei den Rasos, welchen er jetzt diesen von C gebotnen Titel zuerkannte. Meine Collation der Hss. hat ausserdem mancherlei nicht immer geringfügige Ungenauigkeiten der neuen Ausgabe ergeben. Hieraus ersieht man, dass der Guessardsche Text für nichts weniger als définitif gelten kann. Eine Rehabilitirung der handschriftlichen Überlieferung erschien durchaus geboten, besonders für die wichtigen Wortverzeichnisse, deren Überlieferung vielfach verderbt ist, und an denen Guessard, wie er selbst angiebt, uncontrollirbare Änderungen vorgenommen hatte (Avert. IX): 'Je ne me flatte pas encore de l'avoir rétabli à la complète satisfaction du lecteur; mais à quelques taches près, que je n'ai su faire disparaître, il ne me semble plus indigne d'être publié'.
Eine Anzahl Conjecturen zu Guessards Text, namentlich zu den Verballisten und Rimarium, veröffentlichten seitdem Diez, Galvani, G. Paris, A. Tobler, P. Meyer, Chabaneau und soeben Bauquier, und während Guessard den Wortverzeichnissen noch lediglich lexicalischen Werth zuschrieb, ist seitdem die Wichtigkeit des Rimariums auch für die provenz. Lautlehre erkannt worden. Der erste, welcher die Raynouardsche Erklärung von 'larg' und 'estreit' wenigstens theilweise aufgab, war Milá y Fontanals. In 'De los trovadores en España S. 461 sagt er betreffs der Verschiedenheit von e, o larg und estreit: 'Debe ser la diferencia entre abierta y cerrada'. Zu demselben Resultate kam Meyer in seinem Artikel über das prov. o (s. unten S. 122. Erläuterungen zu 53(2), 13 ff'.). Noch deutlicher sprach sich über die Bedeutung dieser Worte Chabaneau in seiner vortrefflichen Grammaire Limousine (Revue des langues rom. II, 182) aus: 'Par ces expressions, on a voulu distinguer, non la durée du son, mais son intensité et son degré de pureté. Les sons larges étaient les sons ouverts, pleins, sans indécision; les sons étroits étaient les sons fermés, sourds, sans netteté sujets à s'altérer au moindre accident'. Diez Rom. Gr. I3 494 schwankt noch zwischen Raynouards Ansicht und der von Milá und Meyer vertretenen.
Wegen der Muthmassungen Galvanis betreffs der Personen, in deren Auftrag der Donat verfasst wurde, s. S. 130, 131. Dass der Donat in Italien und für Italiener geschrieben wurde, scheint mir ausgemacht, ebenso wird man, seiner Sprache nach zu urtheilen, annehmen dürfen, dass er älter als die Rasos ist, also möglicherweise noch dem 12. Jh. angehört.
Der Anfang des provenzalischen Textes des Donat findet sich nach
Guessards Ausgabe sowohl in Bartschs Chrestomathie 191 ff. wie in Meyers Recueil 149 ff. Meyer giebt dazu in den Anmerkungen Parallelstellen aus Donati Ars minor, aus Priscian und den Leys d'Amors.
Für den noch sehr der Besserung bedürftigen Text der Rasos ist der so eben erfolgte Abdruck von H von gro.sser Wichtigkeit. Eine ital. Übersetzung der Rasos, welche freilich sehr unzuverlässig ist, hat Galvani veröffentlicht (s. unten S. 132). Verfasst sind die Rasos nach Meyer Rom. II, 348 'selon toute apparence pour les beaux esprits de la cour de Pierre II d'Aragon', d. h. im Beginn des 13. Jh. Der Verfall der alt-provenz. Declination, welchen Raimon in der Umgangssprache seiner Zeit constatirt, die Anfügung eines etymologisch unberechtigten s an Nominativformen, worin die Hss. der Rasos übereinstimmen, sprechen allerdings eher für eine etwas spätere Abfassung. Was die 22 Liedercitate anlangt, welche sich bei Raimon Vidal finden (s. das Verz. S. 144), so hält Groeber in Boehmers Rom. Studien II S. 647 für wahrscheinlich, dass sie aus der einen von ihm für B und A angesetzten Quelle R geflossen seien. Der freilich nicht vollständige Variantenapparat, welchen ich in den Abweichungen zu den Citaten zusammengestellt habe, bietet
allerdings mehrere Fälle einer Übereinstimmung der Rasos (ß3) mit
ßa so: 75, 31 (aber auch noch ***); 75, 39 (aber auch U); 85, 1
(aber auch wenigstens noch U c). Auch 77, 33 stimmt B allein (wie ***), 87, 1 (wie R) und 83, 11 zu ß3, während A wie die andern Hss liest.
86, 41 stimmt B allein zur Lesart unserer Hs. B, während A zu R tritt und unser B mit der Mehrzahl der Hss. geht. Aehnlich verhält es sich bei 86, 46, wo unser B mit ***, während A mit * stimmt und unsere Hss. ** an ** anklingen. Die Cobla, welcher das Citat 83, 15 entnommen, fehlt dagegen in Ba wie in **** und es stimmen zu **** (fast auch O und *). Das Citat 83, 22 und auch das voraufgehende desselben Gedichtes (70, 7), welches in B fehlt, stimmt genau nur zu M, freilich weicht die folgende Zeile ebenso bestimmt wieder davon ab. Man beachte aber für diese Zeile die etwas nähere Berührung unserer Hs. H mit M. Dieselbe Berührung wiederholt sich 84, 14. Auch 87, 35, welches Citat allerdings nur in der Hs. B steht, stimmt nur mit M gegen *****. Bedenklich ist
besonders die Übereinstimmung von ß3 mit A im Citat 84, 21,
während sich B zu ** stellt. Nach dieser Darlegung erscheint die Annahme wahrscheinlicher, dass Raimon seine Citate mehreren Liedersammlungen entnommen habe, deren eine mit denen der Hss. Ba in naher Textverwandtschaft stand. Wichtiger als dies ist die Beobachtung, dass die Schreiber der Vorlagen unserer Hss. sich in einigen Fällen erlaubt haben, ihnen geläufigere Lesarten der Citate einzusetzen, das that 86, 41 der Schreiber der Vorlage von B; 83, 22 und 84, 14 der der Vorlage von H und vielleicht 86, 46 die Schreiber der Vorlage von BH. Dieser letzte Fall ist auch deshalb hervorzuheben, weil er für Verwandtschaft von B und H spricht. Diese Verwandtschaft lässt sich auch noch aus anderen gemeinsamen Fehlern erkennen, so 68, 16; 70, 35; 71, 29; 85, 1. Meine S. 132 ausgesprochne Ansicht von der gegenseitigen Unabhängigkeit der Hss. *** hätte daher genauer formulirt werden sollen. Lesarten, welche den Hss. ** gemeinsam sind, dagegen von * abweichen, haben noch keinen unbedingten Anspruch auf Richtigkeit, wenn sie auch im Allgemeinen den Vorzug vor entgegenstehenden Lesarten von * verdienen *)
(N. E. Se omiten los pies de página.)
In ähnlicher Weise gruppiren sich für den Donat die Hss. ***
zusammen, ihnen gegenüber steht mit oft stark veränderten Lesarten *.
Die Hs. D ist, wie die Verballisten zeigen, wieder am nächsten mit U verwandt, ohne gleichwohl aus ihr geflossen zu sein. Jede der Hss. bietet natürlich eigene und zum Theil recht schlimme Fehler, am verwahrlosesten ist aber der Text von *C, dessen ital. Schreiber seine Vorlage offenbar wenig oder gar nicht verstand. Auch der Corrector Piero del Nero scheint nicht viel tiefergehende Kenntnisse der prov. Sprache besessen zu haben.
Als ich im Jahre 1872 in Folge meiner Beschäftigung mit der Liederhandschrift ß (unser B) eine Revision der Guessardschen Ausgabe über die florentiner Hss. unternahm, lag mir der Gedanke, die Grammatiken von neuem zu publiciren, fern. Die Wichtigkeit der
Wortverzeichnisse liess mir aber die Mühe einer genauen Nachprüfung
nicht unnütz erscheinen, zumal ich bald merkte, dass hier mancherlei
interessante Berichtigungen zu machen waren. Am besten wäre es
gewesen, ich hätte mir sogleich vollständige Copien nach den Handschriften angefertigt. Bei der mir karg zugemessenen Zeit beschränkte ich mich indess auf blosse Collationen und verglich ausserdem nur für die Wortlisten auch den lat. Text der Hs. U, ebensowenig kam ich zu einer Gollation des lat. Textes der Hs. B.
Als ich später auf der Rückkehr von meiner 'Romvart' wenige Tage in Mailand zubrachte, konnte ich auch die Hs. D nur flüchtig einsehen.
Zwar hatte ich unter den von mir für die Rivista di filologia romanza bestimmten Arbeiten bereits auch eine über die beiden prov. Grammatiken angekündigt, die Ausführung derselben verzögerte sich indess, zumal ich mittlerweile zu der auch von Tobler und Meyer später ausgesprochnen Ansicht gekommen war, dass die Guessardsche Ausgabe
durch eine ganz neue zu ersetzen sei, welche vor allem die handschriftliche Überlieferung klar stellte. Im Frühjahr 1876 wurde mir
durch die gütige Vermittlung des preussischen Cultusministeriums unsere
Hs. * auf einige Wochen zugestellt. Nun glaubte ich nicht länger zögern zu dürfen, und da eine leihweise Überlassung der übrigen Hss. nicht zu erwirken war, beschloss ich, so gut es mit meiner Collation von Guessards Druck anging, den Text U des Donat und den Text B der Rasos zu reconstruiren, den Text C aber in gegenüberstehender Spalte unmittelbar nach dem Original zu veröffenthchen. Die lat. Version des Donat habe ich nicht wieder abdrucken lassen, weil sie nur von geringfügigem Interesse ist, und der Paralleltext C sie auch nicht bietet; die Übersetzung zu den Beispielen und Wortlisten hingegen durfte um so weniger unterdrückt werden, als sie meist auch in * vorhanden ist.
Lat. Lesarten, welche in der ersten Guess. Ausg. fehlen, aber in der zweiten stehen, sind eingeklammert, sie sind von G. zumeist aus * entlehnt. Für die Wortlisten, welche in * fehlen, erschien mir ein Doppeltext unpractisch und habe ich deshalb die Lesarten von ** derart combinirt, dass bei Übereinstimmung beider Hss. die gemeinsame Lesart ohne jegliche weitere Bezeichnung blieb, bei Abweichungen aber die Lesart * stets vorangestellt wurde. Sobald ein Wort nur in einer Hs. vorkommt, ist das Siegel derselben dem prov. Texte angefügt, ebenso der Übersetzung, sobald sie oder ein Theil derselben nur in einer Hs. überliefert ist. Provenzalischer Grundtext und die lat. Übersetzung sind durch dazwischen gesetztes .i. (= id est s. * 21, 11) geschieden.
Ich habe diesen Gebrauch, welcher sich nur in ** findet, auch auf U übertragen. Die Interpunction Guessards habe ich vereinfacht, die handschriftlichen u und i für V und J wiederhergestellt; leider habe ich kein rechtes Prinzip bei Anwendung von Inklination oder Elision befolgt. Ich bin jetzt der Meinung, dass Inklination hier wenigstens nur statthaft ist, wo Elision unmöglich ist (Vgl. Mussafia Cat. Vers. der 7 w. M. § 78).
Ich stütze mich dabei auf die verschiedne Behandlung der Praep. en vor dem elidirten und inklinirten Artikel (en l', el s. Wortverz.)
Der Abdruck von * sowohl des Donat wie der Rasos ist eine durchaus getreue Wiedergabe der Hs. mit allen ihren Fehlern. Die Abkürzungen der Hs. sind aus typographischen Rücksichten durch Apostrophe wiedergegeben, die Nachträge zweiter Hand durch Cursivdruck kenntlich gemacht (aus Versehen sind die Worte S. 67, 30, 31 cursiv gedruckt), ein Rand-Nachtrag erster Hand auf S. 86, 41, 42 ist in eckige Klammern gesetzt. Der vollständige Abdruck des prov.-ital. Glossars von * erschien mir besonders deshalb geboten, weil der Verfasser desselben, der Schreiber von *, dazu offenbar die Wortlisten des Donat benutzt hat. Über die Zusammensetzung der Abweichungen, Verbesserungen, Änderungen und Erläuterungen, verweise ich auf SS. 92, 99, 105, 121, 132.
Dank der Freundlichkeit P. Rajna's, dem ich die Collation von D schulde, und Monacis, der mir bereitwilligst * collationirte, und kürzlich noch durch seinen Schüler Molteni eine Collation von U und B verschaffte, so wie Dank der Zuvorkommenheit Paul Meyers, welcher mir die Correcturabzüge seines Abdrucks von H übersandte, darf ich hoffen, dass meine Arbeit für weitere Studien und Besserungsversuche einen sicheren Boden gewährt. Das beigegebene Namenregister und Wortverzeichniss wird, denke ich, willkommen sein. Die ital. Übersetzung des Glossars habe ich darin zur schärferen Sonderung von der lat. in Klammern gesetzt. Falsche Formen sind fast nur verzeichnet, wo eine sichere Besserung fehlte, eine eigne deutsche Übersetzung ist nur ganz ausnahmsweise beigefügt. Ich hatte anfänglich beabsichtigt, dieser Ausgabe eine vergleichende Untersuchung über die Reime der provenz. Dichter und das Rimarium des Donat beizugeben, habe aber davon Abstand nehmen müssen, da mir die Zeit zur Bewältigung des umfangreichen Materials fehlte. Ebenso hatte ich beabsichtigt, die muthmasslich älteste nordfranzösische Grammatik, welche sich in einer Hs. des Oxforder All Souls College befindet, den Donait françois von John Barton anhangsweise zu veröffentlichen. Die erhoffte Copie desselben ist aber nicht in meine Hände gelangt.
Marburg im October 1877.
E. Stengel.
Nachträge und Besserungen zu den Abweichungen, Verbesserungen,
Änderungen, Erläuterungen S. 92 ff.
(N. E. Se omite)
Bibliothèque de l'École des Chartes I, S. 166, Grammaires provençales, S. 2.
A 1a. C 1a.
Incipit Donatus prouincialis A q'st es le donatz proensals
faitz per la raizo de trobar
Las oit partz que om troba [.i. ille], aitel [.i. ille], aquest .i. iste, nostre .i. noster, uostre .i. uester que no uolon s en la fi, e sun del nominatiu singular. | Las oit partz q' hom troba en Et sum es est uol nominatiu cas & de nanse (denan se), et de ret se, si con 'arpulins es bos homs', E deues saber (2a) qel nominatius singularis cait el masculins, si comes 'auzels', o neutris si comes 'castels'. e'bes'. e 'gauges' uol .s. en bast eb autte cas no uolun. El nominatiu's plurals no uol s. en lafi e au't li autre cas uolon lo em plural. e tuit li femenin, qe fenissen en a non uolon .s. el singular, e son endeclinabel zo es, qe non se declinon, car finissen tuit li cas en a en lo singular. mas en lo plural uolun .s. per totz los cas en la fi, e finissen tuit en as, solam' non se podon entefidre (entendre), ni non portan complida sententia son aiectiu. si con 'bons mals pros ualens' non se pot entendre de cui el aissi non portairan dreira (dreita) sentencia mas si eu dic 'martins es ualens caualiers, o 'Joans es pros', adons es complida sentenza per a qel nom zo es martins, et per aq'l nom zo es Joans q' son substantiu, Et per zo son dit adiectiu. zo es a iustantiu, car a' iustan las soas signifiazons ab lor sustatiuis, E tuit aqill nom, qe per se solam portan perfetta sentenza, e qe se podon entendre per se son substantiu, si con es 'petre na maria homs do'pna', et per son dit substantiu. car per se solam' podon star, e portan perfetta sentenza, en construction Not'o Tu gt'o de te Datiuo a te, Accusatiuo te Voc'o. o tu ablatiuo a te, et plural'r nom'o. uos, et aissi per totz los cas plurals si cun de uos a uos, uos o uos ab uos Et deues saber qe tuit li pronom della terza persona trait 'eu', qe es de la prima et 'tu' qe es de la segonda, si cun es ditz de sus et tuit li uocatiui. qe tuit li uocatiui son de La segonda persona. si cun 'o arpulins danza' uezetz cun a qel arpulins, qe es uocatius. car es de la segonda persona sa iusta ab aqel uerbe. zo es danza qe es dela segonda persona Nt'o el. Gt'o delui. Datiuo a lui, Accus', lo Voc'. no' a. car es demonstratius de la terza persona & al si non pot auer uocatiu. car lo uocatius es de la segonda persona si cu' es dig desus. Ab'to ablui. et plurl'r n'to ill. Gt'o dels. Dat'o aels. Act'o los Ab'to abels E a q'st pronom si cun 'nostre uostre', sun endeclinabel el singular. et en lo plural fan si cun li autre adiectiu nom, car en lo nominatiu plural no' uol s. ni en lo uocatiu & en totz los autres lo uolon. si cun plral' Nom'o li nostre. Gen'o. dels nostres Dat'o. als nostres. A qesti 'meus. teus. seus'. se guen a qella metesma regola dels noms. car. en lo uocatiu singular uolon s. & en los autres cas singulars no' Lo uolon, et en lo nominatiu plural non lo uolon et en totz los autres cas lo uolon |
Sequitur de Verbo
(12) Uerbes es apelatz, quar es cu' modis et formis et temporibus e significa alcuna causa far o suffrir, si cum 'eu bate | Verbs es appellatz. car es cu' maneiras, et formas et tempus, e significa alcuna causa fa o sufrir si cun 'cu bate martin'. seu bate eu faz alcuna causa, seu Martis es batutz el sufre alcuna causa … (10a) ... |
Modi Verborum
Cinc sun li modi dels uerbes, endicatius, imperatius, optatius, coniunctius, infinitius. Endicatius es apelatz, quar demostra lo faiç o mouria. colgra .i. colerem o colria nogra .i. nocerem o noçeria, uengra .i. uenirem o uenria'. E quasqus daquel sobreditz deu fenir en singular et en plural et personas, de tan cum saperten al presen del obtatiu, si cum es dit desus pleneiraz de 'uoler'. [.i. contigit], parec .i. apparuit, aparec [.i. aparuit], crec .i. creuit'. In ec estreit 'bec .i. bibit, lec .i. licuit, sec .i. sedit, tec .i. tenuit, dec .i. debuit'. In eup 'deceup .i. decepit, conceup .i. concepit, ereup .i. conualuit'. In aup 'saup .i. sapuit, caup .i. cepit'. In eis 'teis .i. tinxit, seis [.i. cinxit], feis .i. finxit, peis [.i. pinxit], empeis .i. impegit, estreis .i. astrinxit, destreis .i. constrinxit, constreis .i. constrinxit, esteis .i. extendit, ateis .i. nactus est'. In enc estreit 'souenc .i. recordatus fuit, uenc .i. uenit, auenc .i. euenit, mantenc .i. patrocinatus est, sostenc .i. sustinuit'. In es estreit 'mes conpost .i. misit, pres conpost, Anquara in erc 'sufri o soferc .i. qui passus est, ubri o uberc .i. aperuit, cubri o cuberc .i. cooperuit (182), corec .i. cucurrit'. recognouit'. In ois 'pois .i. perunxit, iois .i. iunxit'. In olc larg 'uolc .i. uoluit, tolc .i. abstulit, (tollere, tolre, toldre) colc .i. coluit, molc .i. moluit, dolc .i. doluit'. In os larg 'fos .i. fodit, apos .i. apposuit, despos .i. deposuit'. In os estreit 'escos .i. excussit, escos .i. abscondit, ros .i. segetem totondit'. conpost .i. percutere, respondre .i. respondere, escondre [.i. excutere], fotre [.i. coire]' et in er, si cum 'auer .i. habere, poder .i. posse, tener .i. tenere, saber .i. sapere, deuer .i. debere' sun scenblan a la prima coniugaço, mudat at in ut, El futur del indicatiu sun scenblans totas las quatre coniugaços rai, ras, ra, rem, retz, ran uel rau. E la segonda persona del enperatiu fenis aici cum la terça persona del prescen del indicatiu singular. trait aquest uerbe 'saber [.i. sapere]' que fa (26) 'sapchas' el emperatiu. El emperatius de la prima fenis in a, en segonda persona, en terça in e, si cum 'ama tu, ame cel, amem nos, amatz uos, amen cel o amon'. El futur del obtatiu, el presens del coniunctiu sun scenblan, que fenissen a, as, a, am, atz, an uel on, si cum 'eu sia .i. sim, tu sias, cel sia, cum nos siam, uos siatz, cel sian uel sion.' aiam tendut, uos aiatz tendutz, celh aien o aion tendut', si es de la quarta, muda ut in it, si cum 'eu aia scentit .i. cum sentierim tu aias sentit. cel aia sentit, nos aiam sentit, uos aiatz sentit, celh aien uel aio sentit. | Li Modi del uerbs son cinc, Et plural'r 'nos auia amat .i. nos amaueramus. uos auias amat .i. uos amaueratis cill auia amat .i. illi amauera't' El futur son semblan li uerbi tuit entotz las coniugazons qe tuit finissen aissi 'eu amarai .i. ego amabo tu amaras .i. tu amabis cel amara .i. ille amabit' Et plural'r 'nos amare' .i. nos amabimus. uos amares. (11b) .i. uos amabitis cel amaran .i. illi amabunt' Et deuetz saber qe' tuit a qill uerbe q' finissen en linfinitiu in ar podon finir in aire si cun 'far faire. trar traire'. fan en lemperatiu en la prima persona del plural in am si con 'sezam tragam' en loptatiu finissen tuit li uerb de la prima coniugazon del temps p'zent el singular la prima persona in era o in ria. Et de totz coniu gazos generalmen si cun 'uolenters amera uolenters amaria .i. ego libenter amarem tu ameras .i. tu amares. cel amera .i. ille amaret' Et plural'r 'nos amaram .i. nos amaremus. uos ameras .i. uos amaretis. ill. ameran .i. illi amarent'. Item 'eu dissera o diria .i. dicerem (12a) tu disseras .o. dirias. tu diceres. cel dissera o diria .i. ille diceret' Et plural'r 'nos dissera' o diriam .i. nos diceremus. uos disseratz o diriatz .i. diceretis ill. diceren, o dirien .i. illi dicerent'. persona tuit en iam si cu' 'non fingiam .i, nos fingebamus. uos fingias .i. uos fingebatis cill. fingion .i. ill. fingebant' |
A. B. A. B.
Et aquist sun li uerbe de la prima coniugaço A Agradar .i. placere. (70b) auçelar, auzelar .i. aues uenari. (28, 2) Agulonar .i. stimulare. Cercar .i. inuestigare. Cessar .i. cessare. Cembar .i. tibias ualde mouere. Desarmar .i. arma deponere. Despulçelar, despouzelar .i. corrumpere AB puellam A uirginem. Desirar .i. desiderare. Degolar .i. decapitare A precipitare B. Desuiar, disuiar .i. deuiare. Descargar, desgargar .i. exonerare. Deribar, deripar .i. extra ripam exire. Desclauar .i. clauos A claues B extrahere. Desaiar, desarrar .i. aperire serram A serra B auferre. Desflibar, desfiblar .i. palium A pallium B deponere. Detirar .i. ualde AB detraere A trahere 23. Desdeiunar .i. frangere jejunium. Disnar .i. prandere. Dictar .i. dictare. Dissipar .i. dissipare. Donar .i. donare. Domneiar, doneiar .i. cum dominabus loqui de amore. Doblar .i. duplicare. Dolar .i. dolare. Doptar .i. dubitare. Durar .i. durare. Estar .i. stare. Espirar, espiar .i. inquirere. Esquiuar, esquiar .i. deuitare. Esperar .i. sperare. Emblar .i. furari. Errar .i. errare. (30,2) Esperonar .i. calcaribus AB equm B equum urgere A. Essugar .i. siccare. Enganar .i. fallere. (71a) Enastar .i. in ligno ad AB astam ponere A assa deponere B. Endurar .i. ieunare A. Embargar, enbargar .i. impedire. (31) Far .i. facere. Faiturar .i. maleficiare. Faduiar, fadeiar .i. stultitiam facere. Fabregar .i. fabricare. Formar B .i. formare. Ferrar, feirar .i. ferrare A ferare B. Fiar AB compost A .i. confidere AB compost B affiar AB desfiar A deffiar B. Follar, folar .i. sub AB pedibus A pede B calcare. Afolar, affolar .i. deteriorare. Ofegar .i. suffocare. Forçhar, forzar .i. uim facere. Gardar .i. custodire uel respicere. (compost). Gastar compost A gastare B .i. deuastare A uastare compost, degastar B. Gelar .i. congelare. Greuiar, greiuar .i. grauare. Grenar, glenar .i. spica A spicam B post messores colligere. Guidar A .i. guidare conductum. Gouernar .i. gubernare. Gotar .i. stillare, compost, degotare. Glotoneiar .i. ingluuiem facere. Machar, matar .i. percutere. Mosciclar, moscidar .i. cum naribus insufflare. Montar .i. ascendere. Nafrai, naffrar .i. uulnerare. Negar .i. aquis suffocare. Neblar .i. nebula perire. Nomar, nomnar .i. nominare. Obrar .i. operari. (14a) Orar .i. orare. Ocaisonar, ocaissonar .i. occasiones AB inquerere A querere B. Ostar .i. remouere. Parar B .i. parare. compost reparare. Pagar .i. pecuniam soluere. Passar .i. transire. compost AB traspassar A transpassar B. Pastar, campastar .i. farinam cum aqua miscere. Plorar .i. flere. Proar, prohar .i. probare. Polsar .i. ualde anhelare. Ponhtar. pontar .i. punchare A punctare B. Quarar .i. quadrare. Quitar .i. inmunem reddere. Raubar .i. rapinam exercere. Rancurar .i. conqueri. Restaurar .i. restaurare. Remirar .i. ualde respicere. Reparar .i. reparare. Renoelar .i. renouare. Remandar B remandare. Rodar .i. in circuitu ire. Sostrar, sostar .i. inducias dare A inducia stare B. Souar, suar .i. sudare. Sagitar sitar A .i. sagitare. Entaular B .i. ludum ordinare. Trainar .i. ad caudam equorum traere AB fraudulenter ad se trahere B. Trasbucar .i. ruere. Tamboreçar, tamborezar .i. timpanizare. Tauleiar .i. tabulas paruas sonare. Talhar .i. resecare. Tabustar .i. tumultuare. Tastar A .i. tangere uel gustare. Tremblar .i. tremere. Trescar .i. coream intricatam AB facere A ducere B Trepar .i. manibus AB ludere A ludus B. Uirar .i. uoluere. Upar .i. upare. Urtar, urar .i. frontem contra frontem AB ponere A. De A En B la segonda coniugaço. Saber, saper .i. sapere. Deuer .i. debere. Retener .i. retinere. Abstener .i. abstinere. Pertener .i. pertinere. Dechaçer, decazer .i. depauperare. Placher, plazer .i. placere. Desplaçer, desplazer .i. displicere. Ualer .i. ualere. Traire .i. trahere. (72d) Pertraire .i. ad aliquod opus necessaria facere. Fortraire .i. furtim subripere. Sotztraire .i. subtrahere. Estenher .i. extinguere. Penher, pinher .i. pingere. Tenher .i. tingere. (34,2) Destenher .i. tincturam remouere. Corre .i. currere. Acorre .i. succurrere. Socore, socorre .i. idem est. Segre .i. sequi. Persegre A .i. persequi. Consegre .i. consequi. Ponre .i. apponere A ouum facere. Aponre .i. apponere. Desponre .i. deponere A disponere B. Querer, querre .i. queroir A querere B. Conquerer, conquerre .i. aquirere. Uecher, uezer .i. uidere. Escrire .i. scribere. Dire o dir .i. dicere. Ploure, ploire .i. pluere. Deuire o deuir .i. diuidere. Assir AB o assire B .i. assendere A obsidere B. Auçire o auçir, aucir o aucire .i. ocidere A occidere B. Eslire o eslir, eslir o eslire .i. eligere. Refrire .i. resonare. Rire .i. ridere. Creire .i. credere. (72f) Metre .i. mittere. Prometre .i. promittere. Entremetre A .i. intromittere. Sotzmetre A .i. submittere. Trametre .i. transmittere. Esdemetre, esdesmetre .i. assultum facere. Escometre .i. prouocare. Claure .i. claudere. Escarnir .i. deridere. Escrimir .i. cum ense ludere. Escupir .i. spernere A spuere B. Enantir, ennantir .i. ante mittere. Enuaçir, enuazir .i. inuadere. Estremir AB uel eschouir A .i. tremefacere. Escernir, escemir .i. perficere. Falhir .i. delinquere. (36,2) Fenir .i. finire. Fremir .i. fremere. Ferir .i. ferire. Freiçir A .i. fuigescere. Flechir, fletir .i. flectere. Flebeçhir, febletir .i. debilitare. Florir .i. florere. Fornir .i. necessaria dare. Fronir A .i. inuentare. Fronçhir, fronzir .i. rugas facere. Forbir .i. poligere uel tingere A polire uel tergere B. Fugir .i. fugere. Graçir, grazir .i. gratias agere. Gandir .i. declinare cum fuga. Glatir .i. in uenatione A latrare. Garir .i. sanare A in uenatione sonare B. Glotir .i. glutur A glucire B. Gondir, grondir .i. murmurare. Golir .i. deuorare. Engolir .i. auide sumere. Giquir, gequir .i. relinquere. Grupir, gurpir .i. idem AB est B. Iauzir .i. emolumentum habere. Iouenir .i. iuuenescere. (37) Reiouenir .i. reiuuenescere. Issir .i. exire. (73b) Implir .i. implere. Marrir .i. tristari. Mentir .i. mentiri. Desmentir .i. dicere mentiris. Masdir, mesdir .i. dicere malum de aliquo. | Alongar .i. prolongare. ministrare necessaria. (13a) Cinglar .i. stringere equum cum cingla. Cridar .i. uoce personare A personare uoce B. Criuelar .i. bladum purgare. Conortar .i. consolari. Confortar .i. confortare. Coronar .i. coronare. Cobeitar .i. concupiscere. Corolar AB uel coreiar A .i. coreas ducere. Cobleiar .i. coblas facere. Consirar .i. considerare. Cobrar .i. recuperare. Colar .i. colare. Codeiar, condeiar .i. condiare A ualde se in cunctis aptare. Conselar, conselhar .i. consilium dare. Contar .i. computare. Concagar, congagar .i. cum stercore deturpare. (30) Damnar .i. damnare. Dançar, danzar .i. ad coreas saltare. Daurar AB compost A .i. deaurare AB compost, sobredeaurare B sobradaurar A. Deuinar, diuinar .i. diuinare. Descombrar .i. ab impedimento AB loco A locum B purgare. (70d) Deirocar, derocar .i. diruere. Destorbar .i. in aliquo facto se opponere. Distrigar, distringar .i. occasione more dare. Deirengar, derengar .i. de serie AB militum A militem B exire. Desgitar .i. eicere A cingere B. Despolhar .i. expoliare. Deliurar .i. liberare A deliberare B. Demandar .i. requirere. Desmandar .i. mandata AB prouocare A reuocare B. Deiunar .i. ieiunare. Esmaiar .i. timore deficere. Ensenar, ensenhar .i. docere. Enuiar .i. trasmictere. Essauchar, essauzar .i. probare. Effredar .i. timorem immittere. Esforchar, esforzar .i. uires colligere. Encolpar .i. inculpare. Enpenhar, enpenar .i. pignore mittere. Enumbrar .i. propter umbram timere uel sensum amittere. Enebriar .i. inebriare. Escampar, escapar .i. euadere. Escoissar, escoisar .i. per coxas A per cossas B diuidere. Escorigare, escortagar .i. excoriare. Embotar .i. utrem implere. Essaurar .i. ad A auram exire. Ensanglentar, ensagneltar .i. sanguinem poluere A sanguine polluere B. Esmendar .i. emendare. Enchauzar, encausar .i. fugare. Enclauar .i. clauum in AB pedem A pede B figere. Escracar .i. tussiendo spiritum emictere. Essemblar, esemplar .i. exemplare. Entamenar .i. panis partem uel panni uel alicuius rei auferre. Esbudelar .i. intestina de uentre AB exire A trahere B. Enbriar .i. crescere. (13b) Estoiar .i. reponere. Ensachar, ensacar .i. in sachum mittere A (reponere) B. Enborsar .i. in bursam mittere. Enalbar, enarbrar .i. erigere duos pedes et in duobus sustentari. Esmerar .i. depurare. Enrabiar .i. in rabiem uenire. Escolar, escohar .i. castrare. Pechar, pecar .i. peccare. Tribolar .i. tribulare. (34) Trolhar .i. in torculari premere. Uerdeiar .i. uirescere. Uersificar, uersifiar .i. uersificare A uersificari B. Recebre .i. recipere. De la quarta sun. Auchir, auzir .i. audire. Aunir .i. uituperare. Abelir A .i. pulchrum esse. Beneçir, benezir .i. benedicere. Bondir .i. apum est A sonare AB apd' e'z B. Amanoir .i. preparare. Bandir .i. per preconem precipere. Blandir .i. bamboiri A blandiri. Blaçir A .i. marcescere. Blanquir .i. candescere. Bruir .i. tumulum facere A facere tumultum B. Causir, cauzir .i. eligere. (36) Aculhir, acuilhir .i. recipere aliquem benigne. Recolhir, reculhir .i. fouere B recolligere. Escofir .i. sconficere A. (73'a) Delir .i. destruere. Entruandir .i. mores trutani habere. Ensaluatgir A .i. siluestrem facere. Enribaudir A .i. more rabaldorum uiuere. Esbaudir A .i. ualde letari. Endir .i. inmitere A inire B. Espelir .i. auem de ouo exire. Enfoletir .i. stultum facere. Enriquir .i. ditare. Enpaubreçhir, enpaubrezir .i. ad A in B pauperiem uenire. Motir .i. motire uel A mutire. Morir .i. mori. Noirir .i. nutrire. Obezir .i. obedire. Obrir .i. aperire. Ofrir, offrir .i. offerre. Partir .i. partire. Departir .i. diuidere. Palueçir, paluezir .i. pallescere A paluescere B. Pentir .i. penitere. Perir .i. perire. Pleuir .i. iurare uel confidere. Poirir .i. putrescere. Pudir .i. fetere. (37, 2) Pruir .i. scalpere A. Raubir .i. rapere. Rauquezir, ranquezir .i. rauqum A raucum B facere. Raustir .i. assare. Roizir, rotzir .i. rubescere. Saçhir, satzir .i. capere contra ius. Salhir .i. salire. Trassalhir, trassalir .i. transilire A transsilire B. Assalhir, assalir .i. assaltum AB dare A facere B. Sarçir, sarzir .i. sarcire. Sentir i. sentire. Seruir .i. seruire. Deseruir .i. seruiendo offendere. Trahir, trair .i. tradere. Tendir i. tendere A tinnire B. Uenir .i. uenire. Reuenir .i. melliorare. Auenhir, auenir .i. euenire. Couenir, conuenir .i. expedire. Souenir A. recordari. Uestir A .i. uestire. Reuestir A .i. iterum uestire. Enuestir .i. inuestire. (73c) Uellzir, uelzir .i. uillescere A uilescere B. |
A. B. C.
(186) Aduerbes [aduerbiu] es es appellatz, quar iusta [qar iosta] lo uerbe deu esser passatz [pausatz] si cum 'Eu di ueramen, se tu no [si tu non] uas tost, eu te batrei malamen .i. ego dico ueraciter nisi uadas cito, ego te percutiam male'. 'Dic' es uerbum, 'ueramen', aduerbium affirmandi, 'uas' es uerbe [uerbum], 'batrei' uerbum, 'tost, malamen' aduerbia qualitatis. [lautre] (l'autrier) .i. nuper, dema .i. cras, ia .i. iam, a la uegada .i. aliquando, adonc .i. tunc, mentre .i. dum [adonc, mentre fehlen] (16b) ogan (ogaño) .i. hoc anno, atan [autan] (antaño) .i. alio anno, [folgt mentre .i. dum], tart .i. sero, totztems [totz temps] .i. semper, man [mati] .i. mane [folgt adoix .i. tunc]', lautre significa [signifia] aiustamen, si cum essemus [com assems] .i. lai .i. idem, zai, amon .i. sursum, aual [auans] .i. deorsum, sus .i. sursum, ios .i. subtus'. lautre comparatio [comparatiua] si cum 'plus, mais .i. magis [folgt mens .i. minus] maormen [ormen] (maiormen, mayormente) .i. maxime'. | Sequitur de Aduerbio |
A. B.
e [nom et] el uerbe; mas saber deuez [deuetz] que tuit li particip fenissen en ans, o en entz [ens], o en atz, o en utz, o en itz [o en itz fehlen], si cum 'amans .i. amans, presantz [presanz] .i. apprecians, appreciatus, plasentz .i. placens, sufrens [suffrens] .i. patiens, conogutz .i. cognitus, retengutz .i. retentus, auçitz [ausit] .i. auditus, peritz .i. peritus, enganatz .i. deceptus, despolhatz [despolhat] .i. despoliatus'.
Coniunctios es apellada quar aiusta [aiosta] lun mot al autre, si cum 'eu e tu e el deuem disnar ensems .i. ego tu et ille debemus prandere simul'. E [Et] las unas (17a) sun copulatiuas (73f) [folgt si cum] 'e .i. et', e las autras ordinatiuas, si cum derenan .i. de cetero, daqui enan .i. idem, daqui en reire [rere] .i. olim, las autras asimilatiuas, si cum [assimilatiuas] 'atresi [autresi] .i. sicut, aici [aisi] cum .i. sic ut, si cum .i. uerbi gratia, quais .i. quasi', [Was folgt fehlt] las autras expletiuas, si cum 'siuals .i. saltem, zo es a saber .i. uidelicet, sitot .i. quamuis', las autras disiunctiuas, si cum 'o .i. uel, ni .i. neque, las autras racionals si cum 'si, neis, cora, quan .i. quando, que, quar .i. quia, mas, entretan .i. interea, esters aiço .i. preterea'.
Las rimas.
A. A.
(40) In abs. Trabs .i. genus temporum. Caps .i. caput, arbor. Saps .i. sapis. Graps .i. manus curua. Draps .i. pannus. Claps .i. aceruus lapidum. Taps .i. lutum. Laps .i. gremium. Iaps .i. uox canis. Abacs .i. abacus. Cracs .i. sanies naris. Dracs .i. draco. Escacs .i. ligêus ludus. (Ajedrez) Flacs .i. flexibilis. Sacs .i. saccus. Tacs .i. morbus porcorum. Escarcs .i. spuas in secunda persona. Ensacs .i. in sacco mittas. Estacs .i. liges. Abracs .i. ad saniem uenias. Caf .i. impar uox indignantis. Baf .i. uox indignantis. (40,2) In aics. Laics .i. laicus. Aics .i. ciuitas. Censals .i. censualis. In ais. Ais .i. tabula. Bais .i. osculum. Bais .i. osculetur. Biais .i. obliquum. Abais .i. demittat. Fais .i. onus. Gais .i. letus. Esglais .i. timeas. Gais .i. auis quedam uaria. Nais .i. nascitur. Pais .i. pascitur. Cais .i. mandibula. Lais .i. dulcis canis, dimittat. Eslais .i. cursus subitaneus. Eslais .i. currat subito. (41,2) Mais .i. plus uel mensis. Esmais .i. desperatio facilis uel desperes. Assais .i. probatio uel probes. Rais .i. radius. Plais .i. nemus plicatum. Iais .i. gaudium. Sauais .i. iners. Tais .i. animal, taxus. Entais .i. in luto mitatis. Tais .i. expediuit. Clauais .i. castrum. Roiais .i. ciuitas. Cambrais .i. ciuitas. Altz .i. altus. Baltz .i. corea. Baltz .i. letus. Baltz .i. saltes ad coream. Batz .i. castrum. Caltz .i. calidus. Caltz .i. calix. Encaltz .i. fuga. Brams .i. magnus clamor. Brams .i. clauis. Clams .i. querela. Clams .i. conqueraris. Reclams .i. querela. Reclams .i. caro ad reuocandum accipitrem. Cams .i. campus. Dams .i. genus cerui. Adams .i. adam. Ams .i. ambos. Ams .i. ames. Grams .i. tristis. Fams .i. fames. Afams .i. a fame constringas. Lams .i. fulgur. Tams .i. par. Ans .i. annus. Ans .i. ambules, ante. (18a) Bobans .i. inanis gloria. Bobans .i. glorietur. Brans .i. ensis. Blans .i. blandus. Cans .i. cantus, canites. (42,2) Auans .i. antea. Cans .i. cambias. Encans .i. incantes. Acans .i. in locus declineus. Dans .i. damnum. Afans .i. fatigatio. fatiges. Pans .i. pars uel pannus uel gremium. Glans .i. glans, glandis. Engans .i. dolus. Engans .i. decipias. Gans .i. ciroteca. Lans .i. iacias. Lans .i. iactus. Eslans .i. subito iacias. Enans .i. profectus. Tancs .i. paruam lignum acutum. Estancs .i. claudas. Estancs .i. stagnum aquarum. Rancs .i. claudus. Rancs .i. saxum eminens super aquas. Arrancs .i. euellas. Ars .i. arsus, arsit. Blars .i. glaucus. Cars .i. carus. Escars .i. parcus. Fars .i. farsura. Afars .i. factum. Flars .i. lumen magnum. Esgars .i. aspectus. Esgars .i. aspicias. Clars .i. clarus. Disnars .i. prandium. Mars .i. mare. Amars .i. amarus. Amars .i. amare uel amor. Pars .i. par. Espars .i. sparsus. Espars .i. sparsit. Ioglars .i. ioculator uel mimus. Uars .i. uarius. Auars .i. auarus. (18b) Ampars .i. ocupes uim. In arcs. Arcs .i. arcus. Enarcs .i. flectas uel curues onus. Carcs .i. oneres. (43,2) Carcs .i. onus. Descarcs .i. exoneres. Enbarcs .i. impedimentum. Enbarcs .i. impedias. Larcs .i. largus. Alarcs .i. extendas. Marcs .i. marcha. Marcs .i. proprium nomen. Caus .i. cauus. Claus .i. clauis. Claus .i. clausus. Claus .i. clausit. Enclaus .i. inclusit uel inclusus. Contraclaus .i. clauis facta contra clauem. Laus .i. laudes. Traus .i. trabes. Suaus .i. suauis. Malaus .i. infirmus. Nadaus .i. natale. Paus .i. pauo. Naus .i. nauis. Baus .i. arundo. Galengaus .i. g. speciei .i. galenga. Praus .i. arundo. In aurs. Aurs .i. aurum. Tesaurs .i. tesaurus. Saurs .i. color aureus. Laurs .i. laurus. Uaurs .i. proprium nomen castri. Taurs .i. taurus. Semitaurs .i. semitaurus. Maurs .i. niger. In atz. Blatz .i. bladum. Emblatz .i. furatus. Catz .i. catus. Datz .i. taxillus. Glatz .i. glacies. Glatz .i. uox canis uenantis. Glatz .i. latras. Fatz .i. fauus. Fatz .i. facies. Fatz .i. facio. (44,2) Gratz .i. grates. Iatz .i. lectus fere. Iatz .i. iacet. Matz .i. uictus ad scachos. (jaque mate) Natz .i. natus. Pratz .i. pratum. Cas .i. casus. Cas .i. cadis. Clas .i. campanarum sonus. Gras .i. grassus. Las .i. fatigatus. Ras .i. rasus uel rasit. Uas .i. tumulus. Mas .i. mansus rusticorum. Nas .i. nasus. Pas .i. passus. Pas .i. transeat. Transpas .i. pertranseat. Transpas .i. momentum. In as estreit. Abas .i. abbas. Degas .i. decanus. Cas .i. canis. Gras .i. granum. Uilas .i. uilicus uel indoctus. Baias .i. insipidus. Nas .i. nanus. Mas .i. manus. Pas .i. panis. Cirurgias .i. cirurgicus. Tauas .i. musca pungens equos. (tabá) Sas .i. sanus. Umas i. humanus. Mundas .i. mundanus. Escriuas .i. scriba. Galias .i. galienus. Uas .i. uanus. In as estreit. nom prouincials .i. nomina sunt prouincialia. Toscas .i. tuscus. Cecilias .i. siculus. Nom de ciuitatz .i. nomina ciuitatum. Milas .i. mediolanum. Fas .i. fanum. Leis .i. lex. Peis .i. piscis. Peis .i. pinxit. Feis .i. finxit. Teis .i. tinxit. Ateis .i. nactus est. Meis .i. misit. Ceis .i. cinxit. Reis .i. rex. Neis .i. etiam. (46) Eis .i. ipse. El meteis .i. ille ipse. Creis .i. crescit. In els larg. Abels i. abel. Cels .i. celum. Fiçels .i. fidelis. Iezabels .i. prop. nomen mulieris. Micaels .i. michael. Gabriels .i. gabriel. Rafaels .i. rafael. Misaels .i. misael. Mels .i. mel. Fels .i. fel. Gels .i. gelu. Bordels .i. ciuitas burdigala. Escamels .i. scabellum. In els estreit. Camels .i. camelus. Pels .i. pilus. Cels .i. cautela. Cels .i. celes. In elz larg. Cabrelz .i. edus paruus. Belz .i. pulcher. Flagelz .i. flagellum. Flagelz .i. flagelles. Anelz .i. anulus uel agnus. Porcelz .i. porcellus. Meselz .i. leprosus. Coutelz .i. cultellus. Semelhz .i. assimiles. In ems larg. Ierusalems .i. ciuitas. In ems estreit. Fems .i. fimus. Sems .i. semis uel munias. Ensems .i. insimul. Nems .i. nimis. Rems .i. ciuitas quedam. Temps .i. tempus. Tems .i. times. Per tems .i. tempestiue. (47) In ens estreit. Brens .i. furfur. Coçens .i. urens. Calens .i. prouidus. Nocalens .i. improuidus. Crezens .i. credens. Descrezens .i. recedens a fide. Creissens .i. crescens. Descreissens .i. dissipans. Dens .i. dens. Dolens .i. dolens. Fazens .i. faciens. Desfazens .i. destruens. Fendens .i. findens. Defendens .i. defendens. Fodens i. liquesens. Confondens .i. consumens. Encendens .i. adurens. Escondens .i. abscondens. Esconprendens i. incendens. Auinens .i. aptus uel apta. Gens .i. pulcher uel pulchra. Grens .i. barba. Bens. (bonis; proprietatem) Lens .i. letus iuxta labia. Offens .i. offerens. Suffrens .i. paciens. Dolens .i. dolens. Couinens .i. conueniens. Souinens .i. recordans. Ceps .i. stipes, tis. Seps .i. sepes, is. Greps .i. paruus. Treps .i. ludus. Tres .i. ludas. In ers larg. Cers .i. ceruus. Sers .i. seruus. Sers .i. seruis. Guers .i. strabo. Uers .i. uersus. Uers .i. uer. Enuers .i. inuersus. Trauers .i. obliquus. Conuers .i. conuersus. Peruers .i. peruersus. Reuers .i. reuersus. Pers .i. genus panni. Fers .i. ferrum. Fers .i. ferus. Fers .i. feris. Bezers .i. ciuitas biterris. (48) Lumbers .i. proprium nomen castri.
Aers .i. aderens uel adhesit. Sabers .i. sapere. Poders .i. posse, nominaliter possum. Auers .i. habere. Deuers.i. debere nominaliter posita. Espers .i. spes uel speres. Ders .i. erectus. Ders .i. erexit. Aders .i. procuratus. Aers .i. procurauit. Sers .i. sero. Uers .i. uerum. Liçers .i. licentia. In iers. Caualiers .i. miles. Trotiers .i. cursor. Parliers .i. loquax. Lausengiers .i. bilinguis. Bergiers .i. qui custodit oues. Porquiers .i. custos porcorum. Formiers .i. formarius. Forniers .i. fornarius. Moiniers .i. molinarius. Saumiers .i. mulus uel asinus, uel iumentum ferens onus. Saumatiers .i. custos saumarii. Paniers .i. canistrum. Panatier, paniers .i. qui dat panem ad mensam. Carceriers .i. carceratus. Monestiers .i. monasterium. Mestiers .i. mestarium. Celiers .i. celarium. Seliers .i. faciens sellas. Botiliers .i. pincerna. Diniers .i. denarius. Encombriers .i. impedimentum. Destorbiers .i. turbatio. Feniers .i. cumulus uel amaimus feni. Palhers .i. aceruus pallarii. Fumiers .i. fumarius. Terriers .i. terratorium. (48,2) Semtiers .i. semita. Colhers .i. colloquear. Cloquiers .i. campanile. Bouiers .i. bubulcus. Oliers .i. figulus. Sabtiers .i. calciamenta faciens. Graniers .i. horreum. Noueliers .i. qui libenter recitat noua. Trauersiers .i. qui in obliquum uadit. Pesquiers .i. locus ubi pisces mittuntur. Arquiers .i. qui cum arcu trahit. Balestiers .i. balistarius. Borsiers .i. faciens bursas. Baratiers .i. baratator. Rainiers .i. miles qui non habet nisi unum roncinum. (nomen viri) Lebrers .i. canis capiens lepores. Oliuers .i. oliua uel proprium nomen uiri. Uerciers .i. uiridarium. Periers .i. pirus. Pomiers .i. pomus. Pruniers .i. arbor faciens brinas. Figuiers .i. ficus. Mandoliers .i. amigdalus. Noguiers .i. arbor nucis. Auelaniers .i. auellanarius. Ciriers .i. cirarius uel citharista. Sorbiers .i. sorbarius uel corbellarius. Rosiers .i. rosetum. (21a) Uiolers .i. uioletum. Lenhiers .i. congeries lignorum. Moriers .i. morus. Mespoliers .i. uespo uel esculus. Condonhyers .i. cocanarius Deues .i. locus defensus. Borçes .i. burgensis. Marques .i. marchio. Pres .i. apprehensus. Pres .i. cepit. Mespres .i. reprehensus uel deliquit. Repres .i. reprehendit preteriti. Antepres .i. interceptus. Antepres .i. intercepit. Bres .i. lignum fixum propter aues. Les .i. lenis. Fres .i. frenum. Gles .i. glis, ris. Bles .i. qui utitur C' loco... Benapres .i. bene doctus. Lethz .i. lectus. Cadalethz .i. lectus ligneus altus. Uethz .i. ueretrum. Methz .i. medius uel contemptus. Despethz .i. dispectus, tus, ui. Respethz .i. inducie uel expectatum. Pethz .i. pectus. Pethz .i. peius. Delethz .i. delectatio. In ethz estreit. Frethz .i. frigus uel frigidus. Drethz .i. ius uel rectus. Adrethz .i. aptus. Lethz .i. lex. Esplethz .i. supelectile uel usufructus. Esplethz .i. habens usumfructum. Plethz .i. plica. Aplethz .i. instrumenta. Nelethz .i. culpa. Correhz .i. colloquium militum cum dominabus. Thez .i. tectum paruum. Estretz .i. constrictus. Destretz .i. districtus. Corretz .i. corrigia uel çona. Breus .i. breuis uel carta. Ebreus .i. hebreus. Iuçeus .i. iudeus. (51) Deus .i. deus. Feus .i. feodus. Seus .i. suus. Meus .i. meus. (22a) Greus .i. grauis. Leus .i. leuis. Romeus .i. peregrinus. Teus .i. tuus. Camleus .i. camleus. Andreus .i. andreas. Arueus .i. arueus. Macips .i. puer paruus. Tribs .i. tribus. Rips .i. acumen claui. Derips .i. abstraas claues. Anafils .i. parua tuba cum uoce alta. Abrils .i. aprilis. (51,2) Badils .i. locus ubi speculator manet. Humils .i. humilis. Nils .i. nilus. Senhorils .i. dominabilis. Femenils .i. feminilis. Subtils .i. subtilis. Camzils .i. pannis lini subtilissimi. Iouenils .i. iuuenilis. Priorils .i. ad priorem pertinet. Abadils .i. ad abbatem pertinens. Mongils .i. monachalis. Ins .i. intus. Lins .i. lignum maris. (linh, liny) In irs. Consirs .i. consideratio. Consirs .i. consideres. Albirs .i. estimatio. Desirs .i. desiderium. (Desideri, Desiderio) Sospirs .i. suspirium. Safirs .i. safirus. Tirs .i. tyrus, ciuitas. Sospirs .i. suspires. Mirs .i. speculeris. Remirs .i. iterum speculeris. Alis .i. azimus. Molis .i. molendinum. Mis i. missus. Sothzmis .i. submissus. Mesquis .i. miser. (mezquino, mísero; Mezquín, Mesquí.) Fenis .i. debilis. Sangdanis .i. sanctus donissius. (Dionysius, Dionisio) Pis .i. pinus. Albespis .i. arbor spinosa. Ris .i. risus. Paris .i. parisius. Matis .i. mane. Uis .i. uinum. Uis .i. facies. Deuis .i. diuinus. Deuis .i. diuisus. Folis .i. ciuitas. Assis .i. ciuitas. Esperitz .i. spiritus. Esditz .i. negat. Esconditz .i. denegat. Descausitz .i. rusticus uel iniuriosus. Acrupitz .i. sedens super talos. Saziz .i. occupatus. Implitz .i. impletus. Conplitz .i. completus. | In als. Cals .i. caluus. Grazals i. catinum. Egals .i. equalis. Leials .i. iustus. Desleias .i. iniustus. Mals .i. malus. Pals .i. palium. Tals .i. talis. Sals .i. saluus uel sal. Emperials .i. imperialis. Reials .i. regalis. Comtals .i. ad comitem. Uescomtals .i. ad uescomitem. Uenals .i. uenalis. Nadals .i. natale. Maials .i. maialis. Iuenals .i. ienialis. Estiuals .i. estiualis. Senhals .i. signum. Generals .i. generalis. Uidals .i. uitalis. Mortals .i. mortalis. Comunals .i. comunis. Cardenals .i. cardinalis. Offitials .i officialis. Ior'als .i. cap' unius diei. Orientals .i. orientalis. (41) Uenials .i. uenialis. Criminals .i. criminale. Infernals .i. infernale. Celestials .i. celestialis. Terrenals (17b) .i. terrenalis. Catedrals .i. cathedralis. Descaltz i. discalciatus. Descaltz .i. discalciet. E totz los podes uirar in autz for 'baltz per corola .i. corea' e trait 'caualtz .i. caballus, ualz .i. uallis, antreualz .i. interuallum et galz .i. gallus'. Senescals (senescalcs) .i. seneschalcus. Bralhz .i. clamor auium. Umbralhz .i. umbraculum. Escalhz .i. frustum teste. Miralhz .i. speculum. Teiralhz .i. temptorium. Trebailhz .i. labor. Dalhz .i. falx ad secandum fenum. Malhz .i. maleus. Talhz .i. sectes. Retalhz .i. parua pars panni. Retalhz .i. iterum sectes. Entalhz .i. scultura. Entalhz i. subpas. Coralhz .i. corallium. (42) Deuinalhz .i. diuinaculum. Egalhz .i. eques. Salhz .i. salis. Asalhz .i. assaltum das. Raspalhz .i. quod remanet de palea. Respalhz .i. coligas residuum de paleas. Salms .i. salmus. Palms .i. palmus. Calms .i. planicies siue herba. Comans .i. mandatum. Comans .i. mandes. Mans .i. mandauit. Mans .i. mandes. Mans .i. suauis. Demans .i. petitio. Demans .i. petetas. Desmans .i. mandes contra mandatum. Soans .i. repudium. Soans .i. respuas. Drogomans .i. interpres. Iaians .i. gigans. Aymans .i. adams. Uianans .i. peregrinus. Sans .i. sanctus proprium nomen. Truans .i. trutanus. Tans .i. tantos. Tans .i. tantes et cortex arborum ad corca paranda. Achomtans .i. eloquens. Amans .i. amans. Tirans .i. tyrannus uel durus. Pesans .i. grauis. Presans .i. pretio dignus. Errans .i. errans. Et tut aquelh que fenissen in ans o in ens, si sun masculi, no uolun s el nominatio (nominatiu) plural a la fi del mot, si sun femini, uolun s per tot lo plural en la fi del mot. Crancs .i. crançum. Dancs .i. color quidam. Sancs .i. sanguis. Sancs .i. sinistrarius. Francs .i. mansuetus. Afrancs .i. mansuescas. Mancs .i. mancus. Esmancs .i. auferas manum. Fancs .i. lutum. Enbartz .i. luto inficias. Lumbartz .i. lumbardus. Coartz .i. timidus in bello. Essartz .i. nouale. Essartz .i. proscindas uomere. Dartz .i. telum. Gollarz .i. ardens in gula. Garz .i. uilis homo. Pifartz .i. grossus. Estandartz .i. uexillum magnum. Penartz .i. fasannus auis. Bastartz .i. spurius. Falsartz .i. gladius breuis et acutus. Martz .i. mensis uel dies martis. Laupartz .i. leopardus. Mainartz .i. mainardus. Partz .i. pars. Partz .i. partiris. Departz .i. diuidas. Rainartz .i. uulpes uel proprium nomen. Falartz .i. castellum uel proprium nomen. Artz .i. ardens. Quartz .i. quarta pars. In aucs. Aucs .i. anser masculus. Baucs .i. quod ponitur supra manica cultelli. Craucs .i. sterilis. Glaucs .i. glaucus. Naucs .i. illud quod porci comedunt. Paucs .i. paruus. Traucs .i. foramen uel perfores. (44) Raucs .i. raucus. Enraucs .i. raucus fias. In aus. Braus .i. immitis. Blaus .i. bludus uel aereus. Aus .i. uellus. Segatz .i. secatus. Segatz .i. secate. Secatz .i. sicatus. Secatz .i. sicate. Talhatz .i. scissus ferro uel scindite ferro. Trençatz .i. resecatus uel resecate. Trangitatz .i. decipite, ad incantatores pertinet. (19a) Transgitatz .i. deceptus. Pagatz .i. pacatus pecunia soluta. Pagatz .i. soluite. Legatz .i. legatus. Iuciatz .i. iudicatus. Escoriatz .i. scoriatus. Escoriatz .i. scoriate. In athz. Bathz .i. subrufus. Escahz .i. particula panni. Fathz .i. factus. Refathz .i. iterum factus uel impinguatus. Desfahz .i. destructus. Agahz .i. insidie. Lahz .i. turpis. Enlahz .i. impedimentum. Pahz .i. pacem uel stultus. Enpahz .i. impedias. Rathz .i. radius. Ensahz .i. probatio uel tentes. Platz .i. causa inter hostes. Trahz .i. tractus. Alauahz .i. morbus digiti in radice ungule. Escarauatz .i. scarabeus cornutus. Retrahz .i. turpis recordatio beneficii. Contrahz .i. debilis pedibus uel manibus. Pertrahz .i. apparatus alicuius operis. Fortrahz .i. sublatus. Esglahz .i. subitaneus timor. Becs .i. rostrum. Cecs .i. cecus uel signum ad sagittam. Decs .i. terminus. Necs .i. impeditus lingue. Pecs .i. insipiens. (in + sapiens) Tauecs .i. insultus. Bauecs .i. baueca quod de facili mouetur. Grecs .i. grecus. Encecs .i. exsequeris. Secs .i. sequeris. Persecs .i. persequeris. Consecs .i. consequeris. In ecs estreit. Becs .i. proprium nomen uiri. Decs .i. uitium. Lecs .i. lecator. Quecs .i. quisque. (19b) Usquecs .i. unusquisque. Plecs .i. plica. Secs .i. siccus. Plecs .i. plices. Secs .i. seces. Lecs .i. lambas. In eis larg. Eis .i. ciuitas. Seis .i. sex. Pomelz .i. paruum pomum. Cairelz .i. pilum baliste. Panelz .i. paruus panis uel banda. Escauelz .i. alabrum. Maçelz .i. macellum. Portelz .i. parua porca. Barutelz .i. stamina ad purgandum farinam. Cantelz .i. ora panis. Isnelz .i. uelox. Cantarelz .i. qui cantat frequenter. Otonelz .i. proprium nomen uiri. Ospinelz .i. nomen unius uiri. Caramelz .i. fistula. (45,2) Cardonelz .i. auis. Rudelz .i. proprium nomen uiri. Budelz .i. intestinum. Tonelz .i. paruum dolium. Sordelz .i. nomen uiri. Mantelz .i. mantellus. Uerçelz .i. ciuitas quedam. Pelz i. pellis. Apelz .i. appelles. Uielhz .i. senex. Mielz .i. melius. In elhz estreit. Cabelhz .i. capillus. Uermelhz .i. rubicundus. Conselhz .i. consilium uel consulas. Aparelz .i. apparas uel prepares uel preparatus. Desparelhz .i. paria diuidas. Solelhz .i. sol. Solelhz .i. ad solem ponas. Telhz .i. telz, arbor quedam. Calelhz .i. lucerna ferrea ubi oleum ardet. Artelhz .i. articulus. Uelhz .i. uigiles. (oculus, ulls, etc.) Espelhz .i. speculum. (20a) Uentrelhz .i. uentriculum uel stomachus. Sens .i. sensus. Tenens .i. tenens. Mantenens .i. fouens. Souinens .i. recordans. Iauzens .i. gaudens. Olens .i. olens. Pudens .i. fetens. Conoissens .i. cognoscens. Desconoissens .i. ignorans. Parens .i. consanguineus. Prendens .i. prendens. Reprendens .i. reprehendens. Penedens .i. penitens. Contenens .i. continens. Garens .i. custodiens uel protegens. Sens .i. sentis. Uens .i. uincit. Mens .i. mentiris. Prens .i. apprehendit. (47,2) Apprens .i. addiscis. Reprens .i. reprehendis. Escomprens .i. incendis. Pens .i. pendis. Pens .i. cogito. Despens .i. expendis. Tens .i. tendis. Destens .i. distendis. Atens .i. nancisceris. Rens .i. reddis. Couens .i. pactum. Fens .i. findis. Defens .i. defendis. Ardens i. ardens. Luçens .i. lucens. Sabens .i. sapiens. Auens .i. aduentus ante natale. Bulens .i. bulliens. Resplandens .i. resplendens. Maldizens .i. maledicens. Fenhens .i. fingens. Penhens .i. pingens. Talens .i. uoluntas uel appetitus. Aculens .i. lete recipiens. (20d) Iaçens .i. iacens. Yuens .i. ienis. Esquerns .i. derisio. Quazerns .i. quaternio. Enferns .i. infernus. Uerns .i. arbor quedam. Salerns .i. ciuitas quedam, salernum. (Salerno) In erps. Serps .i. serpens. Uerps .i. lupus. In erms. Uerms .i. uermis. Erms .i. incultus. Aderms .i. inhabitabilem facis. In ertz larg. Couertz .i. coopertus. Descouertz .i. discopertus. Desertz .i. desertum. Offertz .i. oblatus. Certz .i. certus. Ouertz .i. apertus. Espertz .i. propinquus. Apertz .i. prouidus. Imbertz .i. proprium nomen. Robertz .i. proprium nomen. Tertz .i. tertius. Tertz .i. terge. Merz .i. mercimonia ad uendenda. In ertz estreit. Uertz .i. uiridis. Dertz .i. erigit. (49,2) Adertz .i. procura uel procurat'. Aertz i. inheret. In es larg. Pes .i. pes, dis. Confes .i. confessus uel confiteatur. Ades i. cito. Pres .i. prope. In es estreit. Pes .i. pondus. Contrapes .i. contrapondus. Soliers .i. solarium. Mençoigniers .i. mendax. Destriers .i. destrarius. Talhiers .i. catinus in quo carnes ponuntur. Teliers .i. illud quod in tela texitur. Maçeliers .i. macellarius. Caronhiers .i. qui cadauera sequitur uel homicida. Esperoniers .i. qui fecit calcaria. Tauerniers .i. caupo. (49) Senestriers .i. sinistrarius. Loguiers .i. merces. Tesauriers .i. tesaurarius. Entiers .i. integer. Petiers i. qui frequenter bumbicinat. Rotiers .i. eructuator. Fes .i. fides. Fes .i. fenum. Fes .i. fecit. Des .i. discus. Ades .i. tangat. Mes .i. mensis. Mes .i. misit. Ces .i. census. Ences .i. incensum. Nom prouincial .i. nomina prouincialia. Frances .i. francigene. (50) Angles .i. anglici. Genoes .i. genuenses. (21b) Bordales .i. burdigalenses. Uianes .i. uiennenses. Ualantines .i. ualentinenses. Carcasses .i. carcassonnenses. Bedeires .i. biterrenses. Agades .i. agatenses. Marsselhes .i. massilienses. Brianzones. (de Brianzón, Briançon) Poles .i. appulli. Toes .i. alamanni. Campanes .i. a campania dicuntur. Bolonhes .i. bononienses. Uerceles .i. uercellenses. Paues .i. papienses. Tertones .i. tertonenses. Saones .i. sansones. Pontremoles .i. pontremulenses. Luques .i. luquences. Senes .i. senenses. Uerones .i. ueronenses. Rimenes .i. rimenenses. Nouaires .i. nouairenses. Mozenes, mutinenses. Bretz .i. proprium nomen uel homo lingue impedite. Detz i. digitus. Petz .i. bombus. Petz. Setz .i. sitis. Uetz .i. uicium. Uetz .i. uicis. Quetz .i. parum loquens. Escletz .i. purus. Soletz .i. solus. Tosetz .i. puerus. Fadetz .i. faduus. Anheletz .i. agniculus. Aneletz .i. anulus. Cabroletz .i. capreolus. Soletz .i. faunus uel stultus. E totas la segondas personas del plural del presen del coniunctiu delz uerbes de la prima coniugazo e tuit li nominatiu singular dels noms diminutius.
Brics .i. miser. Abrics .i. locus sine uento, protectio. Abrics .i. protegas uel operias. Sics .i. ficus, morbz. Pics .i. auis perforans lignum rostro. (pigot) Pics .i. uarius. Pics .i. percutias. Antics .i. antiquus. Mendics .i. mendicus. Amics .i. amicus. Enemics .i. inimicus. Enics .i. iniquus. Fenics .i. auis qui dicitur fenix. Cançics .i. increpatio. Cançics .i. increpes. Rics .i. diues. Afics .i. uis. Afics .i. conaris. Espics .i. spica. Colerics .i. colloricus. Flecmatics .i. fleumaticus. In ims. Crims .i. crimen. Cims .i. summitas arboris. Uims .i. uimen. Racims .i. racemus. Prims .i. acutus uel subtilis. Aprims .i. subtilies. Noirims .i. nutrimentum. Caims .i. caym. In ins. Quins .i. quintus. Esquins .i. scindat. Bis .i. color. Robis .i. lapis. Robis .i. proprium nomen uiri. Clis .i. inclinatus. Aclis .i. inclines. (52) Roncis .i. roncinum. Gris .i. color. Paradis .i. paradisus. Latis .i. latine uel latinus. Longis .i. longinus. Lis .i. lenis. Nom prouincial .i. nomina prouincialia. Peitauis .i. pictauensis. Aniauis .i. andegauensis. Paregorzis .i. petragorisensis. (Peiregorc, Périgord) Faentis .i. fauentinus. Spoletis .i. spoletanus. Caersis .i. caturcensis. Lemozis .i. lemoucensis. (Limoges, lemosín, Limousin) In itz. Garitz .i. curatus. Garnitz .i. munitus. Graziz (Grazitz) .i. graciosus. Ganditz .i. destinans (?) timore. Gurpitz .i. derelictus. Criz .i. clamor. Causitz .i. electus uel curialis. Aibitz .i. morigeratus. Cabritz .i. edus. Delitz .i. destructus. Adormitz .i. sopitus. (52,2) Coloritz .i coloratus. Fugitz .i. fuga lapsus. Escaritz .i. solus. Escarnitz .i. densus. Formitz .i. formatus uel habens necessaria. Sumsitz .i. mersus in mare uel aquis. Sebelitz .i. sepultus. Senthiz .i. sentitus. Traitz .i. traditus proditione. |
A. B. A. B.
De las rimas en itz B (73f) Ditz .i. dicit. Raubitz .i. raptus. Berbitz .i. ouis. Samithz, samitz .i. examitum B, pannus sericus. (74a) Polithz, politz .i. politus. Amanoith, amanoitz .i. promtus. (amanit) Falitz, fallitz .i. qui delinquit uel fallit. Uestithz, uestitz .i. uestitus. Desuestitz .i. qui reddit inuestitionem unde fuit inuestitus. Tortitz .i. tortitium AB multe candele simul iuncte A. Caitius A .i. miser uel captus. Solorius A .i. solitarius. Uius .i. uiuus. (vius; vivus; viu) Aurius, furius .i. amens. Senhorius .i. dominium. Esquius .i. a uintando dictus, homo austerus uel delicatus A. Beirius .i. prouincia quedam, hereticus. Badocs, baudocs .i. parisienses A parum sciens B. (badoc) Locs .i. locus. Iocs B .i. ludus ligneus. (jocs) Locs .i. conducas. Rocs .i. ludus ligneus, rochus. Enocs .i. enoc. (Enoc, Biblia) Deirocs A .i. pes ligneu' propter ludum. In ocs estreit A in hocs estreitz B. Zocs .i. pes ligneus propter ludum A. Mocs .i. sanies naris. Tocs .i. tangas. (no me tocos; v. no me tanges, habibi - jarcha) (74c) Escols .i. exhaurias A exaurias B. Mols .i. mulsus. (molsa) Mols .i. mulsit lac. Aiols .i. proprium nomen uiri. Rainols .i. proprium nomen uiri.
Solz .i. carnes AB uel pisces A in aceto. Polz .i. pulices. Polz .i. pullus. (poll, pollastre) Uolz .i. ymago ligni. (Uoutz) Santolz .i. proprium nomen uiri. | - In ihtz, hitz. Deirocs B .i. precipites. Cabrols, cabreols .i. capreolus. Rossinols, rossinhols .i. filomena. Uols .i. uoluntas AB uel uis uel uoluit, preterea uoles de uolo, las A. Uols B .i. uis. Uols B .i. uolatus. Uols B .i. uolu't preterita. Auriols A .i. auis aurei coloris. (Oriol, nomen viri) Sols A .i. solum, soles, soluit. Moyols .i. cifus uitreus. Aiols .i. auus. (yayo; avus; avi) Peirols .i. proprium nomen uiri. (trovadó) Micols .i. id. mulieris A nomen uiri B. Cols .i. colis. Arestols .i. extrema pars lancee. Rofiols .i. cibus de pasta et de ouis. Roiols .i. genus piscis. In ols estreit. Sols .i. solus. Pols .i. pulsus. Pols B .i. puluis. (pulvis) Pol, opols A .i. pulset pl'uis. (pols; v. pulsera, pulseres) (54) Bols .i. equs nimis pulsans. Cols .i. colles A coles B. |
In olz larg.
Folz .i. stultus. (foll, folh; sompo, loco)
Colz .i. collum A aufers B. (coll)
Tolz .i. aufers A.
Molz .i. molis A mollis B.
Solz .i. solidus denarius.
Solz A .i. solutus.
Acolz .i. amplectaris ad collum A amplectari B.
In olhz A in oilhz B larg.
Olhz, oilhz .i. oculus. (ull; ñan moltes mes varians)
Brolhz, broilhz .i. locus plenus arboribus domesticis.
Folhz, folz .i. folium uel carta. (folio)
Colhz .i. colligis. (tú culls)
Acolhz .i. bene AB receptus uel B recipis. (ben ressibit; acullit)
Trolhz, etrolhz .i. torcular.
Recolhz .i. patrocinaris.
Escolhz .i. color.
Capdolhz .i. capitolium uel arces.
Molhz .i. illud ubi rota AB figitur, uel aqua A fi'git' B.
Molhz, melhz .i. perfundas, umecteus (?) A. (aiguamoll)
Despolhz .i. expolies. (v. despullá)
Rolhz .i. lignum cum quo AB furnus A furt'i B tergitur.
Cardolhz .i. nomen castri. (v. Cardueil, Cardoill, etc.)
(54, 2) In olhz estreit.
Colhz i. testiculus. (colló, collons)
Tolhz .i. genus piscis.
Ueirolhs, uerolhz .i. uestes A uectes B ostii.
Genolhz .i. genu. (ginoll, genoll, ginolls, genolls)
Pezolhz .i. pediculus.
(23a) Mairolhz, mairohlz .i. marubium, herba est.
Dolhz, colhz .i. dolium uel foramen dolii.
(74d) In oms larg.
Coms .i. comes.
Uescoms, uiscoms .i. uicecomes. (vescoms, viscoms; vicecomes; vizconde)
Doms A .i. domus communis.
In oms estreit.
Coloms .i. columbus A columbas B. (colom, coloms)
Coms .i. equus habens cauum dorsum.
Noms .i. nomen.
Soms .i. somnium A summum B.
Ploms .i. plumbum. (plom)
Roms .i. genus piscis.
Roms .i. rumpis.
Poms .i. pomum tentorii.
Toms .i. casus. (fotre un tom, dos toms)
Toms .i. cadas. (tombos, caigues)
Doms .i. dominus.
In ons larg.
Dons B .i. dominus.
Amons B .i. nomen uiri.
Gions .i. fluuius quidam. (fluvius)
Fisons .i. nomen fluuii. (nom de riu)
In ons estreit B.
Cons .i. uulua. (vulva; coño; pichina, chona)
Fons .i. fons. (1 fon)
Fons .i. liquefacias. (fons : fundixes)
Confuns, confons .i. confundis.
Mons .i. mons uel aceruus. (acervus; monte)
Segons .i. secundus. (segón, segons)
Trons .i. nomen fluuii, uel hebetatus.
Pons .i. pons, tis. (Pon; pontis, pons; pont; puente)
Estrons .i. stercus, ris.
Frons .i. frons, tis. (fron; frontis; frontera : fachada)
Sons .i. sopor. (ting son)
Gergons .i. uulgare trutanorum.
Rons .i. ruga. (v. arronsá lo fron, arrugá la pell)
Rons .i. facias rugas.
Fons .i. fundus. (fondo)
Afons, affons .i. ad funduz A fundum B uenias. (que te afonos)
(55) Escons, ascons .i. abscondis A, absconditus B. (amagat; escondido)
Preons .i. profundus. (profundo, fondo)
In ohtz A in hotz B larg.
Bohtz, bothz .i. fundum dolii.
Uohtz, uohz .i. uacuus. (vacuus; vuit, forro)
(74e) Mohtz, mothz .i. modius.
Cohtz .i. coctus. (cuit)
Recohtz, rechotz .i. recoctus. (recuit)
Bescohz, bescohtz .i. panis biscoctus A biscoctus panis B. (bizcocho; antic biscuit, bi + cuit, cuit dos vegades. Als barcos anabe mol be.)
Dohtz .i. doctus. (docto)
Pohz, pohtz .i. podium uel mons. (puch, pui, puig, puei)
E tuit poden fenir in oitz, sicum coitz, uoitz A in oithz, si cum coihtz, uoihtz B.
In onhz A in onhtz B estreit.
Onhz .i. unctus. (ungit, untat)
Onhz, onz .i. ungis.
Conhz .i. cuneus cum quo lignum finditur. (cuña; tascó)
Conhz .i. cum cuneo AB claudas B.
Ponhz .i. manus clausa. (puñ)
Ponhz A .i. punctus. (.pun.)
Ponhz A .i. punctum, pungis. (punchada)
Perponhz .i. dig'ossa A grossa B et ualde puncta uestis AB arma' A ad armandum B.
(55,2) Gronhz .i. proprium nomen uiri. (com Lo Groño, Logroño)
Gronhz .i. rostrum animalis.
Besonhz .i. opus.
Lonhz i. prolonges. (lluñ; alluña; llarc, llarg, allargá)
In orcs larg.
Porcs .i. porcus. (gorrino, porc, peña pork de Fórnols)
Orcs .i. quedam herba.
Austorcs .i. proprium nomen uiri.
In orcs estreit.
Borcs .i. uicus. (vicus; vila; burgo; Burgos)
Reborcs .i. obtusus uel hebes.
Dorcs .i. anfora.
Forcs .i. dicitur a AB furci B furca uel biuium uel furca destruas A.
Estorcs, enforcs .i. euellas A euella uel biuium B.
Gorcs .i. gurges. (gorga; estret)
Engorcs .i. ingurges A ingurgites B.
In ous lar o estreit A. In ous larg o en estreit B.
Ous .i. ouum. (1 ou, 2 ous; ovum)
Bous .i. bos. (1 bou, 2 bous; buey, bueys)
Nous .i. nouus. (nou; novus)
Renous .i. renouus.
(24a) Annous .i. annus nouus. (añ nou; annus novus)
Mous .i. moues. (moves; tú mous)
(74 f) Plous .i. pluis A pluit B. (plou; v. ploure)
In ors larg.
Cors .i. corpus.
Ors .i. ora panni.
Mors .i. morsus.
Pors .i. portus A porus B.
Tors .i. pars AB piscis A parsi B.
Fors .i. foras uel preforsit A punctus B.
Tors .i. torsit.
Elienors .i. proprium nomen mulieris. (Leonor, etc.)
Mors .i. momordit.
Mors .i. morsus AB aura B.
In ors estreit.
Labors .i. labor.
Tabors .i. timpanum. (tambor; tabal)
(56) Cors .i. cursus. (curs)
Cors .i. cucurrit. (tú corres)
Acors A .i. subuenit. (subvenit)
Socors .i. idem, subuenit.
Colors .i. color. (1 coló; 2 colós)
Socors .i. auxilium. (socorro; auxili o auxilio)
Flors .i. flos. (1 flo, 2 flos)
Amors .i. amor. (1 amor, 2 amors, 3 amors, com Manolo Escobar)
Ors .i. ursus. (1 onso, 2 onsos : Manel y Nacho)
Ardors .i. ardor. (ardó)
Pudors .i. fetor. (pudó; pudina; corrompina)
Calors .i. calor. (caló; calina; calorina, Carolina trátam be)
Sabors .i. sapor. (gust, sabor; tast)
Freidors .i. frigiditas. (fret o fred, geló.)
Rasors .i. rasor AB de rado, is A. (v. rapá, esquilá; v. radere)
Ualors .i. ualor. (valor)
Uabors, uapors .i. uapor. (vapor, vapors)
Umors .i. humor. (humor, de humitat, del cos)
Uerdors .i. uiror. (verdó)
Tors .i. turris. (1 torre, 2 torres)
Bestors .i. parua turris. (torreta; bestor; parva)
Comtors, contors .i. paruus comes. (condet, de conde, comte, comite)
Austors .i. aucipiter A ancipiter B.
(azor, gavilán; accipiter; accipítridos (Accipitridae)
Odors .i. odor. (auló)
Legors .i. otium.
Honors .i. honor.
(75a) Deshonors, desonors .i. dedecus. (deshonor, deshonra)
Paors i. timor. (paó, po, temó; v. paora)
Ricors .i. diuitie. (riquesa; valensiá riquea; divitie)
Doucors, douzors .i. dulcor. (dolsó; dolçor)
Auctors .i. auctor. (actó; autó)
Tristors .i. tristitia. (tristesa, tristó)
Albors .i. albedo diei. (albada, albor)
Sors .i. surrexit.
Sors .i. suscitatus uel eleuatus.
Resors .i. resuscitatus. (ressusitat; Lázaro, surge : ix)
Resors .i. resurrexit.
In ortz larg.
Ortz .i. hortus (hort; ort; Orta, horta.)
Acortz .i. concordia. (acord, acuerdo; concordia)
Acortz .i. concordes.
Descors, discortz .i. discordes. (en desacord, desacuerdo, en discordia)
Descors, descortz .i. discordia uel A cantilena habens sonos diuersos.
Conortz, conort .i. consolatio. (consol, consolassió, v. Ramón Lull)
Fortz .i. fortis. (fort)
Estortz .i. conamen.
Confortz .i. confortatio. (confortassió; confort)
Confortz, contrafortz .i. pars corii (56,2) in corio apposita AB ca' confortandi sic' in scl'aribus A.
Sortz .i. sors.
Tortz .i. uis illata.
Tortz .i. tortus AB uel torquet A.
Retortz .i. iterum torquet AB ad filum pertinet A.
Retortz .i. retortus. (retorsut, retortigat; torsut, tort)
Estortz .i. liberatus a periculo aliquo.
Estortz .i. liberatus A liberat B.
Estortz .i. denodatus in A desnodatus ab B uinctura aliqua.
Estortz B.
Portz .i. portus. (1 port, los ports de Beseit, lo de Salou)
Portz .i. portes. (1 porta, 2 portes)
Aportz .i. deferas.
Deportz A .i. ludus in spaciando.
Deportz .i. ludas.
Mortz .i. mors. (la mort)
Mortz .i. mortuus. (1 mort, 2 morts)
(24b) In orns larg.
Borns .i pomum tentorii.
Corns .i. cornu. (cuerno; de cornamenta)
(57) Corns .i. tuba uel buccina. (cuerno, corneta, bossina)
Corns A .i. buccines.
Magorns .i. tibia sine AB pedum A pede B. (tibia sense lo peu)
In orms larg.
Uorms
Dorms .i. dormis B. (tú dorms)
In orns estreit.
Alborns .i. quedam arbor.
Dorns .i. mensura manus clause. (lo que cap al puñ tancat)
Adorns .i. aptus.
Gorns, torns .i. instrumentum tornatile uel reuertaris.
Morns .i. subtristis A substrictus B.
Contorns .i. unus sulcus aratri. (1 solc del aladre; v. mantorná)
Retorns .i. redeas.
Forns .i. furnus. (1 forn, 2 forns)
In outz larg.
Moutz, uoutz .i. quidam fluuius.
Moutz .i. tritus in molendino. (molt al molí)
Uoutz .i. uersus uel reuolutus. (voltat, revoltat)
Reuoutz .i. idem est.
Desuoutz .i. extentus, ad filum pertinet.
Arcuoutz .i. arcus lapideus. (arc de pedra; archivolta)
Esmoutz .i. cladius A ad molam ductus. (esmolat; gladius; mola)
Toutz .i. ablatus. (tolt, tret; v. carnestoltes y tolra; lat. tollere)
Soutz .i. solutus. (solt; soltat)
Coutz .i. cultus AB uel paries A.
In outz estreit A.
Uoutz .i. imago ligni.
Soutz .i. carnes uel pisces in aceto.
Moutz .i. multos. (mol, mols)
Moutz .i. mulget lac A in molendino tritus B. (molt, mola, moldre, molí)
Doutz .i. dulcis. (dols)
Estoutz .i. de facili irascens uel stultus.
In otz larg.
Botz .i. ictus.
Escotz .i. lignum paruum acutum. (tocho, tochet en punta, agut)
Escotz .i. pretium pro prandio. (preu; pagá a escot, escote)
Clotz, glotz .i. locus cauus. (cavus; clot)
(75e) (57, 2) Lotz .i. lentus.
Rotz .i. eructuatio. (eructatio; mes val morís de un rot que de un badall)
Potz .i. labium AB permutatio A. (labio; tamé pou)
Cotz .i. permutatio B.
Potz .i. potest. (tú pots, v. podé o podre)
Trotz .i. inter passum et cursum. (al trote, entre pas y correguda)
Regotz .i. recuruitas capillorum.
Arlotz .i. pauper, uilis. (arlot, pobre, vil; vilis)
Galiotz .i. pirata A.
Cabotz, gabotz .i. genus piscis. (una classe de peix)
Notz .i. nocet. (nocte; nit; tamé anou)
In otz estreit.
Botz .i. nepos. (nebot)
Botz .i. uter.
Brotz .i. teneritudo herbe.
Cotz .i. lapis ad acuendum.
Cotz B .i. paruus canis. (goz, gos; gosset, gocet)
Cogotz .i. cuius uxor AB eum adulterat A adultera B. (cornut)
Glotz .i. gulosus. (golut, fart; v. gola, gula)
Motz .i. uerbum. (paraula; verbum)
Totz .i. omnis uel totus. (tot, tots)
Rotz .i. ruptus. (cas. roto; trencat, chafat)
Potz .i. puteus. (1 pou, 2 pous)
Sotz A .i. locus ubi porci comedunt. (1 soll, 2 solls; v. zolle)
Sotz .i. subtus. (daball, sub; cat. sota el llit te la ma Maria)
Soptz B.
Notz, nutz .i. nux. (1 anou, 2 anous)
Fotz, fortz .i. cois A cors B.
In ucs.
Ucs, uics .i. clamor sine uerbis A. (v. uchar; aik, aiks, aic, aics!)
Ucs .i. clames.
Bucs .i. brachium sine manu. (bras sense ma)
Sambucs, sabucs .i. quidam arbor A sambucus q'da' arbar B sterilis.
Sauc, saucs .i. idem. (saúc, saúcs o saucs)
Trebucs .i. calige AB tracate A tractare B.
Trasbucs .i. precipites.
Claucs A .i. clausis.
Ducs .i. dux uel quidam auis. (Duc; búho real, v. Lo camí)
Calucs .i. curtum habens uisum.
Astrucs .i. fortunatus. (afortunat; astruc)
Desastrucs .i. infortunatus. (desafortunat; malastruc)
Pezucs .i. strictura facta cum duobus digitis. (pessic, pessics)
Pezucs A .i. stringas cum duobus digitis. (pessigos; v. pessigá)
Sucs .i. succus. (1 suc, 2 sucs de taronja, de llimó)
(75d) Zucs .i. testa capitis.
Malastrucs .i. infortunium passus.
(25a) Paorucs, paurucs .i. timidus. (acollonit, temorico; de paó, temó)
Palhucs .i parua palea. (pallús; palla trida o palleta)
Festucs .i. festuca.
(58) Deuertucs .i. apostema AB extrinseca A intrinseca B.
Pesucs .i. onerosus.
In uf.
Buf .i. uox AB indigna A indignantis B.
Chuf, cuf .i. pili super AB fronte A frontem B.
Buf .i. insuflatio. (bufada, insuflassió; v. bufá)
In uls.
Muls .i. mulus. (1 mula, 1 macho, 2 mules, 2 machos)
Culs, guls .i. culus A calus B uel anus. (1 cul, 2 culs)
Coguls, culs ...
Sauls A .i. saluus. (salvus) (sano y salvo, salvat)
In ums estreit.
Fums .i. fumus. (lo fum)
Lums .i. lumen. (la llum)
Agrums .i. res acerba sicut fructus recentes A agrumen B.
Alums .i. alumen AB uel illumines B. (que iluminos, faigues llum)
Alhums B .i. illumines.
Escums .i. spumam auferas. (v. espumá, que espumos)
Betums .i. bitumen. (betún)
In urs.
Agurs .i. augurium. (augurio)
Securus (Securs) A .i. securus.
Asegurs, assegurs .i. securum facias. (asseguros; v. assegurá)
Aturs .i. conamen.
Aturs, acurs .i. conaris.
Durs .i. durus. (du; dus, dura, dures)
Endurs .i. ieiunes A. (que faigues dijú)
Purs .i. purus. (puro o pur; puros o purs)
Murs .i. murus. (muro, muros; Ramón Mur)
Escurs .i. obscurus. (oscur, oscurs; v. escurina, oscurina)
Tafurs .i. homo parui pretii. (tahúr : home de poc preu : pretz)
Surs .i. nomen ciuitatis. (nom de siudat)
Periurs .i. periurus uel periures.
Rancurs .i. conqueraris.
In urcs.
Turcs, urcs, .i. partus.
Turcs .i. genus saracinorum. (turco o turc, turcos o turcs)
(75e) Burcs .i. nomen ciuitatis. (Burgos, Bourges)
In utz.
Cambutz .i. habens longas tibias.
(camut, garrut, cames llargues, llarguirut)
Alutz .i. plenus AB alis A aliis B.
(58, 2) Agutz .i. acutus. (agut, en punta, puntiagut, que punche)
Cutz .i. uilis persona.
Drutz .i. procus B qui intendit AB in dominabus. (ligón, festejadó)
Grutz .i. farrum B.
Glutz .i glutinum. (cola, de pegá; pega grega, etc.)
Lutz .i. lux. (llum)
Lutz A .i. lucet. (fa llum, ilumine)
Salutz .i. salus. (salut)
Salutz .i. salutes. (v. saludá, saludos)
Salutz .i. sanitas A. (sanidat, salut)
Mutz .i. mutus. (1 mut, 2 muts)
Nutz .i. nudus. (cas. desnudo; despullat)
Putz .i. fetes. (que put, fa pudó; v. putput)
Romputz .i. ruptus. (cas. roto; trencat, chafat, asclat, etc.)
Cosutz .i. consutus. (cusit)
Pelutz .i. pilosus. (1 home pelut, com Wifredo lo conde)
Menutz .i. minutus. (menut, minut)
Canutz .i. plenus canis. (ple de canes, pels blangs)
Descosutz .i. desconsutus. (descusit)
Fendutz .i. fissus. (esbadocat, trencat, en fissura)
Perdutz .i. perditus. (perdut; de perduts al riu)
Saubutz .i. scitus. (sabut, sabio, com Pedro Saputo)
Receubutz .i. receptus. (ressibit)
Ereubutz .i. ereptus.
Aperceubutz .i. promtus. (apersibit; preparat)
Conougutz, conogutz .i. cognitus. (conegut)
Desconougutz, desconogutz .i. incognitus. (desconegut; incógnito)
Creutz .i. creditus. (cregut; en crédit)
Descreutz .i. incredibilis A ille cui non creditur B. (descregut, no creu)
Recreutz .i. a bono opere cessans.
Deceubutz .i. deceptus. (dessebut, dessepsionat)
Espatlutz, espalhutz .i. habens magnos A magnos habens B humeros.
Pendutz .i. suspensus. (penjat)
Despendutz .i. uel expensus A a suspendio AB liberatus B. (despenjat)
Despendutz B .i. expensus. (gastat; v. despendre : gastá)
(75f) Sospendutz, suspendutz .i. suspensus. (suspés; penjat)
Mogutz .i. motus. (mogut; v. moure)
Esmogutz .i. commotus. (conmogut; v. conmoure)
Tendutz .i. tensus. (tenso; estés)
Atendutz A .i. expectatus.
Destendutz .i. distensus.
Estendutz, extendutz .i. extensus.
Tengutz .i. tentus.
Sostengutz .i. sustentatus.
Ueguth, uengutz .i. ille B qui iam uenit. (vingut, vengut)
Reuengutz .i. melioratus. (revingut; millorat, reviscolat)
Esperdutz .i. stupefactus. (perdut, estupefacto, encantat)
Reconogutz .i. recognitus. (reconegut)
Cregutz .i. auctus. (cregut)
Descregutz, descreutz .i. diminutus.
(59) Enbutz .i. illud cum quo mittit uinum uel aqua in uase A embutus B.
Batutz .i. percussus. (batut; percutit)
Abatutz B .i. postratus. (abatut; postrat)
Conbatutz .i. preliatus. (combatut)
Tautz .i. feretrum. (ataút; féretro; caixa)
(25b) In us AB dics B.
Lus .i. dies lune A lum' B. (dilluns; lutz : llum)
Lus .i. unus.
Us .i. unus. (un, 1, l'un)
Us .i. hostium.
Us A .i. usus.
Brus .i. fuscus.
Grus .i. granulum uue. (uve; gra de raím)
Reclus .i. reclusus.
Conglus, conclus .i. conclusus.
(59,2) Negus .i. nullus. (dingú, ningú; cap)
Ius .i. deorsum.
Deius .i. ieiunus. (dijú; cas. ayuno)
Fus .i. lignum AB cum quo femine filant A e' quo ueru't B. (Fus; huso)
Confus .i. confusus.
Palus .i. palus, ludis.
Pertus .i. foramen.
Crus .i. crudus.
Enfrus .i. homo insatiabilis.
Plus .i. plus.
Cerberus .i. ianitor inferni.
Dedalus .i. proprium nomen uiri.
Tantalus .i. proprium nomen uiri.
Artus .i. proprium nomen uiri.
Sus .i. sursum.
(76a) Ihesus .i. iesus A filius dei B.
Comus .i. communis.
E deuetz saber que [qe] la segonda persona del presen del coniunctiu se dobla en la prima coniugatzo [coniugazo] si cum
(59) 'Chans A cans B o chantes .i. cantes.
Enbarcs o enbargues .i. impedias.
Estancs o estanques .i. liges.
(59,2) Ensais o ensaies .i. probes.
Bais o baises .i. osculeris.
Lais o laisses .i. dimittas.
Et aquesta regla es generals per la maior part mas non de tot.
(59) In ura AB larg B.
Cura .i. cura.
Pura .i. pura.
Rancura .i. querimonia.
Rancura A .i. conqueritur.
Iura .i. iurat.
Periura .i. degerat.
Mesura .i. mensura.
Desmesura .i. superfluitas.
Desmessura, desmesura .i. facit contra mensuram.
Amesura A .i. facit ad mensuram.
Dura .i. dura.
Dura A .i. durat.
Endura A .i. ieiunium. (dijú; cas. ayuno)
In ura estreit B.
Calura B...
Melura, melhura .i. melioret A meliorat B.
(59,2) Peiura .i. peior efficitur.
Atura .i. conatur.
Falsura A .i. falsitas.
Dreitura .i. iustitia.
Adreitura A .i. iustitiat.
(76b) Coniura .i. adiurat.
Pastura A .i. pascua.
Pastura .i. pascitur.
Auentura A .i. fortuna.
Desauentura .i. infortunium.
Centura .i. zona.
Escura .i. obscura.
Peintura .i. pinctura A pictura B.
Agura .i. auguratur A augitatur B.
Segura .i. secura.
Asegeura, assegura .i. reddit securum.
Ambladura .i. planus et uelox incessus.
Pura .i. pura.
Mura .i. facit murum.
(60) Natura .i. natura.
Disnatura, desnatura .i. facit contra naturam.
Condura, cosdura .i. sutura. (costura; aixina se li día a escola)
In ara.
Cara .i. cara.
Amara .i. amara.
Rara .i. rara.
Clara .i. clara.
Para .i. parat.
Ampara .i. occupat.
Desampara .i. derelinquit.
(60,2) Gara .i. custodit.
Esgara A .i. aspicit.
Regara .i. respicit.
Ara .i. modo.
Ancara .i. adhuc. (encara; fr. encore)
(26a) In era.
Fera .i. fera.
Bera .i. feretrum.
Esmera .i. depurat.
Lesquera, lesqera .i. legerent A legerem B.
Cantera .i. cantarem.
Et totas las primas personas del presen del obtatiu [optatiu] de la prima coniugazo fenissen in era o en ia.
(76c) (60) In era estreit.
Cera .i. cera.
Pera .i. pirum.
Uera .i. uera.
Appodera .i. suppeditat.
In eira.
Cadeira .i. cathedra. (cadira; cadiera)
Feira .i. nundine. (1 fira, 2 fires)
Feira .i. feira A feriat B. (día feriat, festa)
Teira .i. series.
Enteira .i. integra. (sansera, íntegra; entera)
Ateira, areira .i. per seriem AB ponit B.
Ateira A .i. seriatum.
Ribeira .i. planicies AB super A iuxta B aquas. (ribera, riba)
Sobreira .i. supera uel B exuperans AB superbalis A.
Arqueira, arqeira .i. fenestra AB uel fissura A ad sagittandum.
Lebreira .i. canis leporina. (gossa llebrera, que casse llebres)
Cairera, carreira .i. strata uel uia publica. (la carrera, lo carré)
Saleira .i. ubi sal reponitur. (1 salina, 2 salines; salero)
Mainera, maneira .i. modus AB uel ad manum cito ueniens A. (manera)
Mezoigneira, mezongeira .i. mendax mulier. (milonguera; milonga)
Plazenteira, plasenteira .i. placens mulier. (plassentera, que done plaé)
(60,2) Corseira A .i. discurrens mulier. (caminadora, corredora)
Enqueira .i. inquirat.
Requeira .i. requirat.
Soudadera, soudadeira .i. mulier accipiens solidum. (puta, barragana)
Detreira. derreira .i. ultima. (radera, raderes; zaguera; última)
Presenteira .i. mulier audaciter loquens. (dona que parle en audassia)
Peteira .i. mulier bumbos faciens.
Meira .i. mereatur.
In ira.
Ira A .i. ira. (ira, irat, iratz, vol di moltes vegades triste, no enfadat)
Mira .i. aspicit.
Remira .i. ualde aspicit.
Tira .i. tirat A, trahit B.
Sospira .i. suspirat.
Desira .i. desiderat. (dessiche; v. dessichá; cas. ¿desea a Desiderio?)
Adira .i. odio habet. (que té odio : odie)
Uira .i. uoluit.
Reuira .i. reuoluit.
Gira .i. idem quod supra.
Regira .i. idem quod supra.
(76d) Esconsira, escosira .i. considerat.
E totas [Totas] las primas personas e las terças [terzas] del presen del obtatiu de la prima coniugatzo [obtatiu de las primas coniugazo in ira fenissen aisi] sicum 'auçira [auzira] .i. audirem uel audiret, dormira .i. dormirem uel dormiret.
(61) In ora larg.
Nora .i. nurus. (1 nora, 2 nores : la que se case en ton fill)
Flora .i. proprium nomen mulieris.
Demora .i. moratur uel ludit.
Fora .i. foras.
Deuora .i. deuorat.
In ora estreit.
Ora .i. ora.
Adora .i. adorat.
Aora .i. modo.
Labora .i. laborat.
Plora .i. plorat.
Mora .i. morum.
Fora .i. esset.
Cora .i. quando.
Onora .i. honorat.
Assapora .i. gustat quod sapit.
Odora .i. odorat. (aulore, no acaben en a, sino en e)
In aura.
Aura .i. aura.
Laura .i. color laureus.
Maura .i. nigra. (mora de morera; mora de Mauritania)
Saura .i. crisca A grisea B.
Daura .i. deaurat A daurata B.
Sobredaura .i. idem.
(26b) Essaura .i. ad aerem ponit. (v. orejá, airejá, orege, airege)
Restaura .i. restaurat. (restaure; v. restaurá)
In ala.
Ala .i. ala.
Sala .i. aula.
(76e) Pala .i. pale A pala ad extraendum ponit B.
Tale, tala .i. deuastacio uel detrimentum AB ad extendendum panem A.
Tala, cala .i. deuastat.
Cala A .i. tacet.
Mala .i. mala.
Mala .i. mantica A mancia B.
Escala .i. scala.
Escala .i. ordinat AB exca't' A exercitum B.
(61,2) Sala .i. salem mittit.
Dessala, desala .i. salem AB tollit A dedit B.
In ela larg.
Bela .i. pulchra.
Noela .i. nouella.
Noela .i. nouum uerbum.
Renouela .i. renouat.
Maissela .i. maxilla.
Mamella .i. mamma.
Cembela .i. ostendit auem ad capiendum aues.
Apela .i. uocat uel appellat.
Caramela .i. fistula AB cantat A canit B.
Puicella, punzella .i. uirgo uel pulcella A puella B. (pubilla, virgen)
Despuzela, dispunzella .i. corrumpit uirginem. (despubille, desflore)
Sela .i. sella.
Sela .i. sellam mittit.
Desella, dessella .i. sellam tollit.
Acantela .i. in B latus declinat. (decante, fique de canto)
Mantela .i. uelat.
Cantela, canela .i. species quedam.
Reuela .i. reuella A reuelat B uel rebellat.
Capdella, capdela .i. ducatum A d'r B prebet.
Aissella, aisela .i. acella.
Puscella, pustela .i. morbus A fistule B. (pústula; fístula)
Padela .i. patella A patena B uel sartago.
In ela estreit.
Cela .i. illa. (esta)
Cela .i. celat. (sele, manté en secret)
Uela .i. uelum. (vel; vela)
Pela .i. pilos aufert. (pele; v. pelá)
Tela .i. tela.
Estela .i. stella. (estel, estrella, estrel)
Donzela .i. domicella. (donsella.)
(76f) Candela .i. candela. (candela, vela)
In ila.
Uila .i. uilla. (1 vila, 2 viles; villa)
Pila, ila .i. insula. (1 isla, 2 isles; ses illes Balears)
(62) Pila .i. lapis cauus AB pes pontis, terit A t'ris B. (pila bautismal)
Fila .i. net.
Guila .i. deceptio.
Desfila .i. extrahit filum. (desfile, desfilagarche; trau o extráu fil)
Anguila .i. anguilla. (1 anguila, 2 anguiles)
Afila, affila .i. acuit. (esmole; afile; trau punta; fa agut)
Apila .i. innititur A inititur B.
Esquila .i. parua campana. (esquella, campana menuda)
Crila, grila .i. cribrat A cribat B. (cribe; v. cribá)
In ola larg.
Stola .i. Stola.
Fola .i. stulta. (folla, tonta, sompa, encantada, etc.)
Degola .i. precipitat.
Mola .i. molat uel mola.
Dola .i. dolat.
Eescola, escola .i. scola.
Acola .i acolla A amplectitur AB ad collum A.
Percola .i. ualde amplectitur.
Sola .i. soleas consuit.
Desola, dessola .i. dissuit soleas.
Uiola .i. uiola.
Uola .i. uolat.
Fillola, filhola .i. que habet AB patrinum A patruum B.
Affola .i. destruit.
In ola AB estrit A estreit B.
Sadola .i. saturat A.
Gola .i. gula A.
Agola .i. in gula mittit A.
Esgola .i. foramen facit in ueste unde caput intrat A.
Cola .i. colat A.
Escola .i. exhaurit A.
Sola .i. sola A.
Sadola .i. saturat A.
Grola .i. solea uetus A.
Sola, fola .i. sub pede calcat A.
(27b) Bola .i. meta A.
Bola .i. metas pan' A.
Meçola, mezola .i. mudulla A. (medulla, médula)
(77a) Ola .i. olla A.
(62, 2) In ula A.
Mula A .i. mulla.
Recula A .i. retrograditur.
Acula A .i. cullum ponit in terra.
In alha.
Malha .i. hamus lorice A.
Desmalha .i. spoliat A.
Malha A .i. facit hamos in lorica.
Malha A .i. parua macula in oculo.
Malha A .i. maleo percutit.
Malha A ...
Trebalha .i. labor A.
Trebalha .i. laborat A.
Auzalha, nualha .i. inertia A.
Anualha .i. uilescit uel ad pigritiam uenit A.
Batalha .i. prelium A.
Sarralh, seralha .i. illud ubi clauis mittitur A.
Moralha .i. quod pendet in recte A.
Palha .i. palea A.
Buscalha .i. colligit ligna minuta A.
Talha .i. secat uel tributum A.
Rethalha .i. iterum secat A.
Entalha .i. sculpit A.
Eschalha, escalha .i. frangit A.
Baralh, barulha .i. contentio A.
Ualha .i. ualeat A.
Salha .i. saliat A.
Assalha, asalha .i. assaltum det A.
Tartalha, tartailha .i. loquitur frequenter et preciose A.
Mezalha, mesalha .i. obolum A.
Falha .i. facula A.
Falha A .i. delinquat.
Falha A .i. quidam ludus tabularum.
Falha A.
Toalha .i. mantille A.
Uentalha .i. pars lorice que ponitur ante faciem A.
Badalha .i. oscitat id est aperit os A.
Fendalha A .i. fissura.
In ela A in elha B estreit.
Uermelha .i. rubicunda A.
Semelha .i. similat A.
Somnelha .i. frequenter somniatur, uel dormitat A.
Uelha .i. uigilat A.
(63) Reuelha .i. excitat A.
Esuelha .i. euigilat A.
Deuelha B.
Reuelha B.
Ouelha A .i. ouis.
Solelha, sonelha .i. ad solem siccat A.
Conselha, sonselha .i. consulit A.
Botelha .i. botelha, uas aquatile A.
Aparelha .i. preparat uel equat A.
Desparlha, desparelha .i. dispares facit A.
Pendelha .i. frequenter pendit A.
(77b) Aurelha .i. auricula A.
Pelha .i. uetus pannus A.
Relha .i. ferrum aratri A. (chap. rella)
Selha .i. uas aquatile A.
Telha, delha .i. cortex tilie A.
Abelha .i. apis A. (chap. abella)
Estrelha AB, estelha A .i. ferrum, instrumentum proprium equos tergendos A.
Estrelha B.
Trelha A .i. uitis in altum eleuata.
In ela A in elha B larg.
Uelha .i. ueterana A. (chap. vella; velha, vielha)
Amelha .i. proprium nomen mulieris A. (Amelia)
In ilha.
Filha .i. filia A. (chap. filla)
Mirauilha, merauilha .i. mirum uel mirabile A. (chap. maravilla, etc.)
Roilha i. rubigo uel rubigine ungitur A. (chap. robelle o rovelle)
Desroilha .i. aufert rubiginem A.
Bilha .i. ligneus ludus A. (chap. birla, birles)
Essilha, esilha .i. in exilium mittit A.
Cornilha .i. cornix A.
Canilha .i. uermis comedens d'a A.
Pouzilha, ponzilha .i. pon' ligna supra muro A.
Ilha .i. ilia A. (chap. Ella)
Adouzilha, aduzilha .i. spinam in dolio mittit A.
(27b) Asotilha, asoutilha .i. subtilia A.
Afilha .i. adoptat in filium uel in filiam A. (chap. Afille; v. afillo, desafillo)
(63, 2) In ola A in olha B larg.
Molha .i. umecta uel aqua perfunde A. (chap. bañe; mulle)
Remolha .i. ad humiditatem uenit A. (chap. remulle)
Despolha .i. expoliat A. (chap. despulle)
Uolha .i. uelit A. (chap. vullgue)
Tolha .i. auferat A. (chap. trague; v. tolra; lat. tollere)
Destolha .i. deruet A.
Dolha .i. doleat A.
Acolha, aicolha .i. bene recipiat A.
Recolha .i. patrocinetur A.
Orgolha .i. superbit A.
Capdolha .i. ascendit A.
Brolha .i. pullulat A.
Trolha, tolha .i. exprimit torculam A.
Folha .i. equiuocum, folium uel folia producit A.
In ola A in olha B estreit.
Colha .i. pellis testiculorum A. (chap. pell dels collons)
Dolha .i. foramen quo asta (?) inferit (?) A.
(77c) Pholha, polha .i. ponitur A.
Solha .i. poluit, prouincia quedam A.
Uerolha .i. ugre firmat A.
In amba.
Camba .i. tibia A. (chap. cama, pl. cames)
In enga.
Lenga .i. lingua A. (chap. llengua)
Lausenga .i. adulatio uel uerbum bilinguis A.
Fenga .i. fingat A.
Tenga .i. tingat A.
Estrenga .i. stringat A.
In anca.
Branca .i. frondes A.
Blanca A .i. candida.
Abranca .i. cap' ui' A.
Tanca .i. firmat A.
Estanca .i. retinet aquam A.
Anca .i. nates A.
Manca .i. mulier amissa A.
Sanca .i. manu sinistra A.
(64) In iga.
Figa .i. ficus A.
Triga .i. moram facit A.
Destrica, destriga .i. inpedit A.
Eniga .i. iniqua A. (chap. inicua)
Enemiga .i. inimica A.
Antiga .i. antica A.
Mendiga .i. mendica A.
Diga .i. dicat A. (chap. digue)
Esdiga .i. neget A. (chap. desdigue : nego)
In ia.
Embria, embraia .i. proficit A.
Cambia .i. permutat A.
Tria .i. eligit A.
Lia .i. ligat A.
Deslia .i. soluit A.
Tria .i. discernit A. (chap. Tríe)
Mia .i. mea A. (chap. meua)
Sia .i. sit A. (chap. Sigue)
Afia .i. fideiubet A.
Desfia .i. diffidit uel minatur A.
Dia .i. dies A. (chap. Día)
Mia, amia .i. amica A. (chap. Amiga)
Ria .i. rideat A. (chap. Rigue, que sen enrigue)
(77d) Aucia .i. occidat A. (chap. que mato, que assesino)
In ica.
Pica .i. picat A.
Fica .i. figit A.
Afica .i. affirmat uel uincitur A.
Desfica .i. euellit A.
Rica .i. diues mulier A.
In ega.
Lega .i. leuga A.
Ega .i. equa A. (chap. Yegua)
Pega .i. insipida A.
Sega .i. secat A.
Sega .i. sequatur A.
Cega .i. ceca A. (chap. Sega, siega : que no veu)
Trega .i. treuga A. (chap. Tregua)
Encega .i. excecat A.
Persega .i. persequatur A.
Consega .i. consequatur A.
(64, 2) In auca.
Pauca .i. parua A. (chap. Poca, menuda, poca cosa)
Auca .i. anser A. (chap. Oca)
Mauca .i. uenter grossus A. (chap. Ventre gros, pancha, panchota)
Rauca .i. rauca A.
Erauca, grauca .i. terra sterilis A. (chap. Erm)
(28a) In esca.
Lesca .i. particula panis A. (chap. Llesca; tall de pa)
Iesca B.
Sesca .i. arundo, secans A.
Fresca A .i. recens.
Bresca, bresa .i. fauus A.
Antrebresca .i. intermisit A.
Mesca .i. propinet A.
Pesca .i. piscatur A.
Cresca .i. crescat A.
Esca .i. illud cum quo ignis acenditur uel esca cara cani A.
Adesca .i. inescat A.
Tresca .i. correa intricata A.
Tresca, bresa .i. coream fac' uel ludum intricatum A.
In aira.
Laira .i. latrat A.
Uaira .i. uariat A.
Quaira .i. quadrat A.
Escaira .i. quadrum distrue A.
Esclaira .i. clarescit A.
Repaira .i. repatriat A.
(77e) Aira .i. area A.
In ossa larg.
Fossa .i. cauea A.
Grossa .i. grossa A.
Trasdossa, transdossa .i. mantica uel quidquid portat homo in dorso equi A.
Ossa .i. collectio assium A. (chap. Conjún dels ossos?)
Desossa .i. carnes ab ossibus remouet A. (chap. Desosse)
In ossa estreit.
Rossa .i. ruta' A.
Mossa .i. sarcina que in ueu' arbore nascitur super corticem A.
Trossa .i. sarcina A.
(65) Trossa .i. ligat sarcinam A.
Detrossa .i. sarcinam... A.
Escossa .i. excussa A.
Rescossa .i. excussa A.
In osa larg.
Tosa B.
Rosa A .i. rosa.
Osa .i. ocrea de coria A.
Glosa .i. glosa A.
Prosa .i. prosa A.
In osa estreit fenissen tuit li femini que sunt [son] dels aiectius que fenissen in [en] os estreit.
In assa.
Lassa B.
Grassa .i. grassa A.
Lassa .i. fatigata A.
Passa .i. transit A.
Traspassa B.
Massa .i. nimis alicuius rei A.
Amassa .i. congregat A.
In oira.
Foira .i. fluxus A.
Esfoira .i. uentris polluit fluxus A.
Loira .i. liccier A.
Zoira .i. uetus canis A. (chap. Gos vell; gossa vella)
In iscla.
Giscla.
Giscla .i. pluit simul et uentat A.
Ciscla, giscla .i. alta uoce clamat A.
Iscla ...
Explicit liber donati prouincialis A.
