Mostrando entradas con la etiqueta Vacqueyras. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Vacqueyras. Mostrar todas las entradas

martes, 13 de octubre de 2026

Raimbaut de Vaqueiras. Domna, tan vos ai pregada,

Raimbaut de Vaqueiras.

Connu par plusieurs pièces dès 1170. Hist. génér. de Provence. T. II, p. 387.

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.

2701, 7614, 7698.

Raimbaut de Vaqueiras fo filh d'un paubre cavayer de Proensa, del castel de Vaqueiras, que avia nom Peirors, qu'era tengutz per mar.
E Raimbaut se fes joglars, et estet longamen ab lo princeps d'Aurenca Guillem del Baus. Ben sabia cantar e far coplas e sirventes; e'l princeps d'Aurenca si l fes gran be e gran honor, e'l fe conoisser e prezar. E pueis se parti de lui, e anet se à Monferrat à messier lo marques Bonifasi, et estec en sa cort lonc temps. E crec de sen e de saber e d'armas; et enamoret se de la seror del marques, madomna Biatris, que fo molher d'en Enric del Carret, e trobet de lieis mantas bonas cansos. Et apelava la Bels cavayers; e fon crezut qu'ela li volgues ben per amor.
Ben aves entendut qui fo Raimbaut de Vaqueiras, ni com venc en honor, ni per qui. Mas si vos vueill dire que, quant lo marques l'ac fac cavayer, Raimbaut s'enamorec de madomna Beatris sa seror, e seror de madomna Azalais de Salutz. Mot l'amet e la desiret, gardan que no fos sauput; e mot la mes en pretz, e mains amics li gazanhet e maintas amigas. Et ela l fazia gran onor d'aculhir; et el moria de dezir e de temensa, quar non l'auzava pregar d'amor ni far semblan qu'el entendes en ella. Mas com hom destreg d'amor si l dis qu'el amava una domna de gran valor, et avia gran prevadeza ab ela, e non li auzava dir lo ben que l volia ni mostrar, ni pregar d'amor, tan temia sa gran valor. E preguet la per dieu que li des conselh, si l diria son cor ni sa voluntat, o si morria celan et aman. Aquela gentil domna, madomna Biatris, quant aiso auzi e conoc la bona voluntat d'en Raimbaut, e denan era ben aperceubuda qu'el moria languen deziran per ela, si la toquet piatat et amor; e dis: Raimbaut, be cove que totz fis amics, si ama una gentil domna, que aia temensa à mostrar s'amor. Mas ans qu'el mueira si l don cosselh que lo l diga, e que la prec que l prenga per servidor e per amic. Et assegur vos be que si ella es savia e corteza, que no s'o tendra en mal ni en desonor, ans lo'n prezara mai e l'en tenra per meillor home. Et à vos don coselh que à la domna que amas digatz vostre cor, e la voluntatz que vos li avetz; e pregatz la que vos prenda per son cavayer. Que vos etz tals que non a dona él mon que per cavayer e per servidor nous degues retener; que madon'Azalais, comtessa de Saluza, sofri Peire Vidal; e la comtessa de Burlatz, Ar. de Maruelh; e madona Maria, Gausselm Faiditz; e la dona de Marselha, Folquet. Per qu'ieu vos do conseil et austorgui que vos, per la mia paraula e per la mia segurtatz, la pregues e l'enqueiras d'amor.
En Raimbaut, quant auzi lo cosselh e l'asseguramen que l donava, e l'autorc qu'ela li prometia, si li dis qu'ela era eisa la dona qu'el tant amava, e d'ela avia pres cosselh. E madona Biatris li dis que be fos el vengut; e que s'esforses de ben far e de ben dire e de valer, e qu'ela lo volia retener per cavayer e per servidor. Don Raimbaut s'esforset d'enansar son pretz tal quan poc, e fes adoncs aquesta canso que dis:
Era m requer sa costum' e son us.
Et esdevenc se que la domna se colquet dormir ab el; e'l marques, que tant l'amava, atrobet los dormen e fos iratz: e com savis hom no ls volc tocar. E pres son mantel e cobri los ne; e pres cel d'en Raimbaut et anet s'en. E quant en Raimbaut se levet conoc tot com era; e pres lo mantel al col et anet al marques dreg cami, e aginolhet se denan el e clamet merce. El marques vi que savia com s' er' avengutz; e membret li los plazers que li avia fatz en mans locs; e car li dis cubertamens, per que no fos entendutz al querre del perdo, que l perdonec car s'era tornatz en sa rauba, selh que o auziron se cujeron que o disses per lo mantel, car l'avia pres. El marques perdonet li, e dis li que mais no tornes à sa rauba. E no fo sauput mas per abdos.
Apres esdevenc se que'l marques ab son poder passet en Romania et ab gran ajuda de la gleiza, on conquis lo regisme de Salonic. Et adoncs fo cavayer en Raimbaut per los fatz que fes; e lai li donet gran terra e gran renda, e lai mori. E per los fatz de sa sor fetz una canso que trames à'n Peire Vidal, que di:
Cant ai ben dig del marques.

7225.

Domna, tan vos ai pregada,
Sius platz, qu'amar mi voillatz;
Qu'eu sui vostr' endomeniatz,
Quar es pros et enseignada
E totz bos pretz autreiatz,
Per que m plai vostr'amistatz.
Quar es en totz faitz corteza,
S'es mos cors en vos fermatz
Plus qu'en nulla Genoesa,
Per qu'er merce si m'amatz:
E pois serai meils pagatz,
Que s'era mia'l ciutatz
Ab l'aver qu'es ajostatz
Dels Genoes.

Juiar, voi no se corteso,
Que me chardeiai de chò
Que niente non farò.
Ance fosse vos à peso
Vostr'amia non serò.
Certa ja v'escarnerò,
Provensal mal agurado;
Tal enoio vos dirò,
Sozo, mozo, escalvado,
Ni ja voi non amarò,
Qu'ech un bello mariò
Que voi no se ben lo sò.
Andai via, frar', en tempo
Meillorado.

Domna gent' et essernida, 
Gai' e pros e conoissens 
Vailla m vostre cauzimens. 
Quar jois e jovens vos guida, 
Cortesi'e pretz e sens,
E totz bos ensenhamens; 
Per qu'ieus soi fidels amaire 
Senes totz retenemens, 
Francs, humils e mercejaire, 
Tant fort me destreing e m vens 
Vostr'amors que m'es plazens: 
Per que sera jauzimens 
S'ieu sui vostre bevolens

Juiar, vos semellai mato,
Que cotal rason tegnei.
Mal vignai e mal andei;
Non ave sen per un gato,
Per que trop me decasei,
Que mala cosa parei;
Ne non faria tal cosa
Si sia fillo de rei.
Credi voi que sia mousa?
Mia fe non averei.
Si per m'amor ve cevei
Ogano morrei de frei.
Tropos son de mala lei

Domna no siatz tan fera,
Que no s cove ni s'escai;
Ans taing ben, si à vos plai,
Que de mo sen vos enquera
E queus am ab cor verai;
E vos que m gitetz d'esmai,
Qu'eu vos son hom e servire.
Quar vei e conosc e sai
Quan vostra beutat remire
Fresca com rosa de mai,
Qu' él mon plus bella non sai;
Per qu'ieus am et amarai:
E si bona fes mi trai,
Sera peccatz.

Juiar, to provensalesco,
Si eu jaggauza de mi,
No preso un genoi.
No t'enten plus d'un Toesco,
O Sardo o Barbari,
Ni non o cura de ti.
Voi t'acavillar co mego?
Si lo sa lo meu mari
Mal plait aurai consegui,
Bel messer, verre vo di.
No volo questo lati,
Fradello zo voi afi.
Largai m'estar.

Domna, en estraing cossire
M'avetz mes et en esmai;
Mas enqueraus preiarai
Que voillatz qu'eu vos essai,
Si com Provenzals o fai
Quant es pojatz.

Juiar, no serò con tego,
Pois aissi te cal de mi.
Meill valra, per Sant Marti,
S'andai à ser Opeti,
Que dar v'a fors un ronci,
Car si juiar.

2701, 3794, 7226, 7698, C.

Era m requer sa costum' e son us 
Amors, per cui plang, plor, sospir e velh; 
Qu'à la gensor del mon ai quist cosselh, 
E m dis qu'ieu am tan aut com poirai sus 
Bela domna; quez ela m'er fiansa 
Qu'amor e pretz e pros m'er e non dans:
Equar ilh es del mon la plus prezans, 
Ai mes en lieis mon cor e m'esperansa.

E non ama tan aut com ieu negus
En pros domna; e quar noi trob parelh
M'entent en lieis, e l'am per son cosselh
Mais qu'anc Tisbe non amet Piramus,
Quar jois e pretz sobre totas l'enansa;
Qu'el' es as pros plazens e gen sonans,
Et als avols ab orgoillos semblans:
Largu'es d'aver e d'onrada cundansa.

Bona domna, aitan arditz e plus 
Fui, quan vos quis la joia del cabelh 
E que m dassetz de vostr'amor cosselh, 
No fon del saut de Gadre Menaudus;
Et à mi tanh mais de pretz e d'onransa
Qu'endreg d'amor fon l'ardimen plus grans: 
Mas ben deu far tan d'ardit vostr' amans 
Qu'el ne muera o n'aia benanansa.

Anc Persavals, quant à la cort d'Artus
Tolc las armas del cavalier vermelh,
Non ac tan gaug com ieu del sieu cosselh.
E fa m morir si co mor Tantalus,
Qu'aisso m veda de que m det aondansa
Leis qu'es gaia, cortez'e gen parlans,
Franqu'et humils ab totz faitz ben estans
E de bon sen e de bela semblansa.

Ja mon Engles no m blasme ni m'acus
Si m lonh per lieis d'Aurengu'e de Montelh, 
Qu'aissi m don dieus del seu bel cors cosselh, 
Que plus valens de lieis no vis hom nus. 
E sieu fos reis d'Englaterr' o de Fransa
Lonhera m'en per far totz sos comans; 
Quar en lieis es mos cors e mos talans,
E de ren als no m ve null'alegransa.

Bel Cavalier en vos ai m'esperansa; 
Equar vos es del mon la plus prezans
E la plus pros no mi deu tener dans, 
Quar vos mi des cosselh e m fos fermansa.

Na Beatritz de Monferrat s'enansa,
Quar totz bos faitz li van ades denan;
Per qu'ieu dauri ab sas lauzors mon can,
E trai m'enan ab sa bela semblansa.


2701, 3794, 7226, 7698.

Eras, quan vei verdejar
Pratz e vergiers e boscatges,
Volh un descort comensar
D'amor, per cui vauc aratges:
Q'una domna m sol amar,
Mas camiatz l'es sos coratges,
Per qu'ieu fauc desacordar
Los mots e'ls sos e'ls lengatges.

Eu soi cel que ben non aio,
Ni enqueras non l'averò
Per abrilo ni per mayo,
Si per madono no l'ò.
Plus fresqu'es que flor de glaio,
Per que no m'en partirò:
Certo que en son lengaio
Sa gran beutat dire no so.

Bella, doussa dama chera
A vos me rent e m'autroi.
Ja non aurai joi enteira
Si je n'ai vos e vos moi.
Molt estes mala guerreira
Si je muer per bona foi;
Mais ja per nuilla maneira
Non partirai de vostre loi.

Dauna, io me tenc à bos,
Qoar es la mes bon' e bera
Anc sees, gaillard' e pros,
Ab que no m fosetz tan fera.
Mout avetz beras faissos
Ab coror fresca novera:
Bostes sui, e sibs ag os
No m sofraisera fiera.

Mas tan temo vostro pleito
Todo 'n soi escarmentado.
Par vos ai pen' e maltreito
E mei corpo lazerado.
La nueit quan jatz en mei leito
Soi mochas vetz respetado.
Por vos ero non porfeito,
Faillit soi en mei cuidado.

Bels Cavaliers, tant es cars
Lo vostr' onrat senhoratges;
Que quada jorno m'esglaio.
Oime! lasso, que farò?
Si celi que j'ai plus chera
Me tua ne sai por quoi.
Ma dauna, fe que dei bos
Ni peu cap santa Quitera,
Mon corasso m'avetz traito
E mout gen faulan furtado.

2701, 3794, 7225-6, 7614, C.

No m'agrad' iverns ni pascors, 
Ni clar temps, ni folh de garrics; 
Quar mos enans mi par destrics 
E totz miei mager gaug dolors; 
E son maltrag tut miei lezer 
E desesperat miei esper; 
Qu'aissi m sol amor e domneis 
Tener gai coma l'aiga'l peis: 
E pois d'amdui me soi partitz 
Com hom issilhatz e marritz, 
Tot' autra vida m sembla mortz
E tot autre joi desconortz.

Pois d'amor m'es fallida'l flors 
E'l dous frutz, e'l gras e l'espics, 
Don gauzi' ab plazens prezics, 
E pretz m'en sobrav' ab honors, 
E m fazi' entre'ls pros caber, 
Ar m'a tornat d'aut bas cazer; 
E si no sembles fols esfreis, 
Anc flama plus tot non esteis
Qu'ieu for'esteins e relinquitz,
E perdutz en fatz et en ditz,
Lo jorn que m venc lo desconortz
Que no merma, com que m refortz.

Pero no m comanda valors,
Si tot son iratz et enics,
Qu'ieu don gaug à mos enemics
Tan qu'en oblit pretz e lauzors:
Qu'enquer posc dan e pro tener,
E far d'iratz joios parer
Sai entre'ls Latins e'ls Grezeis.
E'l marques, que l'espaza m ceis,
Guerreje lai blancs e droguitz:
Et anc pois lo mon fo bastitz
Nulla gens no fes tan d'esfortz
Com nos, cui dieu n'a gent estortz.

Bellas armas, bos feridors,
Setis e calabres e pics,
E traucar murs nous et antics,
E vencer batalhas e tors
Vei et aug; e no posc vezer
Res que m posc' ad amor valer:
Ans vau queren ab rics arneis
Guerras e cochas e torneis,
Don soi conqueren enriquitz.
E pos jois d'amor m'es fallitz
Tot lo mons me par sol un ortz,
E mos cants no m'es mais cofortz.

Anc Alixandres no fes cors
Tan onrat; ni'l pros n Aimerics,
Ni Rotlan ab sos ponhedors
No saubron tan gen conquerer
Tan ric emperi per poder
Com nos, don poja nostra leis:
Qu'emperadors e ducs e reis
N'avem faitz, e castels garnitz
Prop dels Turcs e dels Arabitz;
Et ubertz los camis e'ls portz
De Brandis trosc'al bratz san Jortz.

Doncs que m val conquistz ni ricors? 
Qu'ieu ja m tenia per plus rics 
Quant er' amatz e fis amics, 
E m pascia, n Engles, amors, 
N'amava mais un sol plazer 
Que sai gran terr' e gran aver; 
Qu'ades on plus mos poders creis 
Ai major ir' ab mi meteis.
Pos mon Bel Cavalier grazitz 
S'es de mi lonhatz e fugitz,
Nonca mais no m venra conortz:
Per qu'es major l'ir'e plus fortz.

Bels dous Engles, francs et arditz, 
Cortes, essenhatz e noiritz, 
Vos etz de totz mos gaugz conortz;
Equar viu ses vos fac esfortz.

Per nos er Damas esvazitz
E Jerusalem establitz,
E'l regne de Suri' estortz;
Que'l Turcs o troban en lor sortz.

Los pelegris perjurs faiditz,
Que nos an sai en camp gequitz,
Qui los manten é cort es tortz:

domingo, 4 de octubre de 2026

20. Rambaldo di Vaqueiras. Aras cant vei verdejar

20. Rambaldo di Vaqueiras. *

La prima poesia è data secondo il testo ricostituito da P. Meyer (Recueil d'anciens textes bas-latins, provençaux et français, Paris, 1874, p. 89); 
per la seconda si dà la lezione del Bartsch (Crest. prov. p. 128); 
per la terza la lezione d'J pubbl. dallo Stengel (Rivista di filologia romanza, I, 33; cf. Crescini, Araistrigò, Padova, 1887).

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.

Aras cant vei verdejar
pratz e vergiers e boscatges
voil un descort comensar
d'amor per qu' ieu vauc a ratges:
c'una domnam sol amar, (domna 'm : me)
car camjatz l'es sos coratges,
per qu'ieu fauc desacordar
los motz els sons els lengatges.
Ieu so quel que ben non aio,
ni encora non l'averò
per abrilo ni per maio, 
si per ma dona no l'ò; 
e s'entendo son lengaio
sa gran beutat dir non so. 
plus fresqu' es que flor de glaio
e ia no m'en partirò.
Bele douse dame chiere, 
a vos mi don e m'otroi; 
ja n'aurai mais joi' entiere
si ne vos ai e vos moi. 
molt estes male guerriere 
si je muer par bone foi, 
mais ja per nule maniere 
nom partrai de vostre loi.
Dauna, io mi rent a bos, 
coar es la mas bon' e bera
c'anc fos, e gaillard' e pros, 
ab que nom fossetz tan fera. 
mout abetz beras haisos
ab color fresqu' e noera. 
bos m'abetz, e sibs agos 
nom sofraisera hiera.
Mas tan temo vostro pleito 
todo 'n soi escarmentado, 
per vos ai pen' e maltreito
e mio corpo lazerado.
la not cant jatz en mio leito
soi mochas vetz resperado; 
per vos era non porfeito; 
faillit soi en mon cuidado, 
mais que faillir non cuide io. 
Bels Cavaliers, tant es cars 
lo vostr' onratz senhoratges 
que cada iorno m'esglaio. 
oimè! lasso, que farò 
si cele que j'ai plus chiere
me tue, ne sai por quoi?
ma dauna, he que dei bos 
ni peu cap santa Quitera, 
mon corasso m'avetz traito
e mot gen favlan furtado.

Truan, mala guerra sai volon comensar
domnas d'esta terra e vilas contrafar;
en plan o en serra cuidan ciutat levar
ab tors: quar tan poja l'onors
de leis que sotzterra lor pretz el seu ten car,
qu'es flors de totas las melhors
na Biatritz; car tan lor es sobreira 
qu'encontra leis faran totas senheira
e guerr' e foc e fum e polvereira. 
La ciutatz s'ajosta e fan murs e fossatz;
domnas ses semosta i venon daus totz latz,
si que pretz lor costa e jovens e beutatz;
em pes quel filha del marques
n'aura dura josta, car a conques en patz
totz bes e totz bos aibs cortes:
e quar es pros e franch' e de bon aire,
non estara plus en patz que sos paire,
que tornatz es a lansar et a traire.
Domnas de Versilha volon venir en l'ost, 
Sebeli e Guilha e na Riqueta tost;
la mair' e la filha d'Amsiza, quan que cost; 
apres ven de Lenta n'Agnes,
e de Ventamilha na Guilhelm' a rescost.
empres er la ciutatz en pes;
de Canaves i ven molt gran companha,
de Surian e domnas de Romanha,
na Tomazin' el domna de Suranha.
Engles e Garsenda e Palmeir' e n'Auditz,
n'Aud' e na Berlenda, n'Agnes e n' Eloitz
volon que lor renda joven na Biatritz;
sino, las domnas de Ponso
en querran esmenda, e lai part Mon Senitz
somo la ciutatz contenso,
qu'ades guerrei leis qu'es tan bon' e bela, 
que sos gens cors tol a la damizela
et a totas color fresqu' e novela.
Maria la Sarda el domna de San Jortz, 
Berta e Bastarda, mandon tot lor esfortz,
que joves Lombarda no rest de sai los portz: 
e sai qu'a na Biatritz plai,
quar lor reiregarda non pot esser tan fortz
qu'esglai lo seu fin pretz verai.
donan lor senh, cavalcon ab gran joia,
fag an ciutat et an li mes nom Troia, 
poestat fan de mi dons de Savoia.
La ciutatz se vana de far ost en arrenc, 
e sonal campana, e lo velhs comuns venc, (sona 'l : la)
e ditz per ufana que chascuna desrenc; 
pois ditz quel bela Biatritz
es tan sobeirana de so quel comuns tenc, 
c'aunitz n'es totz e desconfitz. 
trompas sonon e la poestatz cria: 
demandem li beutat e cortezia, 
pretz e joven; e totas cridon: sia!
La ciutatz si voja e movon lor carros, 
el velhs comuns poja, e geton en lor dos 
cuirassas de troja ab que cobron lor os: 
gambais an et arcs e carcais,
e non temon ploja, ni mals temps no lor nos. 
oimais veirem de grans assais.
de totas partz comenson a combatre,
na Biatritz cuidan de pretz abatre;
mas non lor val, s'eran per una quatre.
Per lor murs a fendre fan engenhs e carels, 
e calabres tendre, gossas e manganels,
foc grezesc acendre e fan volar cairels:
de jos trencan murs  ab bossos.
per tal nos vol rendre lo seus gentils cors bels
joios, fatz de belas faissos.
totas cridan: ajuda tras l'esponda !
l'un' a l'autra; la tersa ten la fronda,
e trazon tuit li genh a la redonda.
Na Biatritz monta, e vas de pretz garnir;
ausberc ni porponta non vol, e vai ferir;
cel' ab cui s'afronta es certa de morir;
e jonh et abat prop e lonh.
fait a mainta jonta si que l'ost fai partir;
pois ponh tant quel carros desjonh.
tanta n'a prez' e derrocad' e morta, 
quel velhs comuns s'esmaj' es desconorta, 
si qu'a Troia l'enclaus dedins la porta.
Na Biatritz, bem plai quar etz estorta 
a las velhas, quel vostres gens cors porta 
pretz e joven qu'a lor proeza morta.
Bels Cavaliers, vostr' amors mi conorta 
em dona joi e m'alegr' em deporta, 
quant autra gens s'esmaj' desconorta.

Valen marques, ja non dires de no, 
Que aitals es, e vos sabes ben, co 
Me tinc ab vos a lei de vassal bo, 
Cant assailhis a Cart entr' Ast e No,
Cant quatre sen cavalier a tenso
Vos encausavon feren az espero,
Que nos tengron ab vos mas sol trei companho; 
Can vos tornes e feris de rando,
Pueis vos dupteron mais non fai grua falco, 
Et hieu tornei a vos als magers obs quei fo, 
Que hieu e vos levem malamen del sablo 
N' Albert marques, qu' era cazutz jos de l'arso. 
Et ai estat per vos en mainta greu preiszo
Per vostra guerra, e n' ai a vostre pro 
Fag maint asaut e ars mainta maiszo 
E pres maint colp d'outra la garniszo;
E vos cobri a Messina d'un gros gambaiszo, 
En la batailha vos vinc en tal sazo, 
Queus ferion pel peitz e pel mento 
Dartz e cairels, sagetas, lanseo, 
Lansas e bran e coutel e fausso. 
Pueissas prezes Randas e Paterno, 
E Lissel e Termen e Lendin e Aido 
E Pale e Pazerma e Qualatagiro.
Fui als premiers sotz vostre gonfano; 
E cant' anes per crozat ves Saisso, 
Hieu non avia en cor, dieus m' o perdo, 
Que passes mar, mai per vostre resso 
Levei la cros e pris confessio. 
Adoncx era pres lo fort castel Babo
E no m' avion re forfag li Grifo, 
Quel vinc ab vos guerrejar a bando 
Entorn Blaquerna sotz vostre gonfano.
E portei armas a lei de Bramansso 
D'elm e d'ausberc e de gros gambaiszo, 
Em combatei sotz la tor al peiro 
Ei fui nafratz d' outra la garniszo 
E portei armas aitan pres del domo 
Tro que cazec l' emperador fello,
Sel que destruis son frair' ab trassio. 
Can vil gran fum e la flam' el quarbo 
El mur traucat en maint luec ses bon so 
Eus vi el camp per combatr' a bando 
Ab tan gran gaug ses tota failhiszo, 
Que dels lur eron sent per un per raszo, 
E vos penses de far defensio,
El coms de Flandres e Franses e Breto, 
Alamans e Lombartz e Borgonho 
Et Espanhols, Proensals e Gasco, 
Tug fom rengat, cavalier e pezo,
E l'emperaire ab lo cor al talo 
Esperonet son malvais companho; 
Plen d' avolesza pueis volgron li gloto, 
Nos fom austor et ilh foron aigro, 
E cassem los si com lops fai mouto; 
E l' emperaire fugit s' en a lairo 
E laisset nos palais Boqualeo 
E sa filha ab la cara faisso.
...
E franc vassal, can ser a senher bo, 
Pretz l' en rema e an bon guizardo; 
Perq' ieu esper de vos esmend' e do, 
Senher marques.

* Biografia, v. in Facsimili di antichi manoscritti, tav. 2; inoltre, dallo Chabaneau (op. cit. p. 86): 
... Et apellava la Bel Cavalier; e per aiso l'apelava enaisi que a 'n Raembaut segui aitals aventura, que podia vezer madona Biatritz quant el volia, sol qu'ela fos en sa cambra, per un espiraill don neguns non s'apercebia. et un jorn venc lo marques de cassar & entret en la cambra e mes la soa espaza a costa d'un leit e tornet s'en foras. e madona Biatritz remas en cambra e despoillet se son sobrecot e remas en gonella. e tolc l'espaza e se la ceins a lei de cavallier, e trasia la for del fuer e getet la en alt, e pres la en sa ma e menet se l'al bratz d'una part e d'autra de l'espasa, e tornet la costa del leit. et en Raembautz de Vaqueiras vezia tot so que vos ai dich per lo spiraill. don per aiso l'appellet pois totas vez Bel Cavalier en sas chansos...

domingo, 8 de octubre de 2023

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.

Rambaud de Vaqueiras.

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.

I.

Savis e folhs, humils et orgulhos,
Cobes et larcx e volpils et arditz
Sui, quan s' eschai, e jauzens e marritz,
E sai esser plazens et enoios,
E vils e cars e vilas e cortes,
Avols e pros, e conosc mals e bes,
Et ai de totz bos ayps cor e saber,
E s' en re faill, fatz o per non poder.

En totz afars sui savis e ginhos,
Mas mi dons am tan qu' en sui enfolhitz,
E 'l sui humils on piegz mi fai e m ditz,
E n' ai erguelh, quar es tan belha e pros,
E sui cobes qu' ab son belh cors jagues
Tan que plus larcx en suy e mielhs apres,
E sui volpils, quar no l' aus enquerer,
E trop arditz, quar tan ric joy esper.

Belha domna, tal gaug mi ven de vos
Que marritz sui, quar no vos sui aizitz;
Qu' ieu sui per vos als pros tant abelhitz,
Qu' enuian s' en li malvat enuios;

Be m tenrai vil s' ab vos no m val merces,
Qu' ieu m tenh tan car per vos en totas res
Que per vilan m' en fatz als croys tener,
E per cortes als pros tan sai valer.

D' amor ditz mal en mas autras chansos,
Per mal que m fetz la belha enganairitz;
Mas vos, domna, ab totz bos ayps complitz
Mi faitz tan be qu' esmenda m' es e dos;
Qu' amors e vos m' avetz tal re promes
Que val cent dos qu' autra domna m fezes;
Tan valetz mais, per qu' ie us vuelh plus aver,
E us tem perdre, e us vuelh mais conquerer.

Jois e jovens et avinens faissos,
Domna, e 'l gens cors d' ensenhamens noyritz
Vos an pretz dat qu' es pels melhors chauzitz;
E per ma fe, si m' aventura fos
Qu' ieu ni m' amors ni mos chans vos plagues,
Lo mielhs del pretz auria en vos conques,
E de beutat, o puesc ben dir en ver,
Que per auzir o sai e per vezer.

Belhs Cavaliers, chauzimens ni merces,
E fin' amors, e sobrebona fes,
Qu' ie us tenc e us port, mi deuria valer
Endreg d' amor, qu' autre joy non esper.

Na Beatritz, vostre belh cors cortes,
E las beutatz, e 'l fin pretz qu' en vos es,
Fai gent mon chant sobr' els melhors valer,
Quar es dauratz del vostre ric pretz ver.

II.

Era m requier sa costum' e son us
Amors, per cui planh e sospir e velh,
Qu' a la gensor del mon ai quis cosselh,
E ditz qu' ieu am tan aut cum puesc en sus
La melhor domna, e m met en sa fiansa;
Qu' onors e pros e pretz m' er, e non dans;
E quar ilh es del mon la plus prezans,
Ai mes en lieys mon cor e m' esperansa.

Anc non amet tant aut cum ieu negus,
Ni tan pros domna, e quar no i truep parelh,
M' enten en lieys, e l' am al sieu cosselh
Mais que Tysbe non amet Piramus;
Quar jois e pretz sobre totas l' enansa,
Qu' ilh es als pros plazens et acoindans,
Et als avols es d' ergulhos semblans;
Largu' es d' aver, e d' onrad' acoindansa.

Anc Persavals, quant en la cort d' Artus
Tolc las armas al cavalier vermelh,
Non ac tal gaug cum ieu del sieu cosselh;
E fa m murir si cum mor Tantalus,
Qu' aisso m veda de que m don aondansa
Mi dons, qu' es pros, cortez' e benestans,
Riqu' e gentils, joves e gen parlans,
E de bon sen e de belha semblansa.

Bona domna, aitan arditz o plus
Fui, quan vos quis la joya del cabelh,
E que m dessetz de vostr' amor cosselh,
Non fon del saut de Tyr Emenidus:
Mas a mi tanh mais de pretz e d' onransa,
Qu' endreg d' amor fon l' ardimens pus grans;
Mas ben deu far tan d' ardit vostr' amans
Qu' el ne morra, o n' aura benanansa.

Ja mos Engles no m blasme ni m' acus
Si m luenh per lieys d' Aureng' e de Montelh,
Qu' aissi m don dieus del sieu belh cors cosselh;
Que plus valen de lieys nulhs hom non jus;
Que s' era reys d' Engleterr' o de Fransa,
Lonhera m' en per far totz sos comans;
Qu' en lieys es totz mos cors e mos talans,
Et es la res on ai mais de fizansa.

Belhs Cavaliers, en vos ai m' esperansa;
E quar vos etz del mon la plus prezans
E la plus pros, no mi deu esser dans,
Quar vos mi detz cosselh, e m fotz fermansa.

Na Beatritz de Monferrat s' enansa,
Quar totz bos faitz li van ades denans;
Per qu' ieu lauzi ab sas lauzors mos chans,
E 'ls enantisc ab sa belha semblansa.
III.

Truan, mala guerra
Sai volon comensar
Donas d' esta terra,
E vilas contrafar;
En plan' o en serra
Volon ciutat levar
Ab tors;
Quar tan pueia l' onors
De lieys que sotzterra
Lor pretz, e 'l sieu ten car,
Qu' es flors
De totas las melhors
Na Biatritz; car tan lur es sobreyra
Qu' encontra lieys volon levar senhieyra,
Guerra e foc e fum e polverieyra.

La ciutatz s' ajosta
Per far murs e fossatz;
Domnas ses semosta
Y venon de totz latz,
Si que pretz lor costa
E jovens e beutatz;
E m pes
Qu' ilh filha del marques
N' aura dura josta,
Car a conques en patz
Totz bes,
E totz bos aibs cortes:
E quar es pros e franch' e de bon aire,
Non vol estar plus en patz que sos paire
Que tornatz es al lansar et al traire.

Donas de Versilha
Volon venir en l' ost,
Sebeli e Guilha
E Na Rixenda tost;
La mair' e la filha
D' Amsiza, quan que cost;
Ades
Ven de Lenta n' Agnes,
E de Ventamilha
Gilbelina rescost;
Apres
Er la ciutatz en pes;
De totas partz y venon a gran joya;
Fag an ciutat, et an li mes nom Troya,
E fan Poestat de mi dons de Savoya.

N' Aud' e Na Brelanda,
Na Palmier e N' Auditz,
Engles e Guarcenda,
N' Agnes e N' Eloitz,
Volon que lor renda
Joven Na Biatritz;
Sino,
Las domnas de Ponso
Li 'n queran esmenda;
E lai part Mont Senis
Somo
La ciutatz comtenso,
Qu' ades guerrey lieys qu' es tan bon' e belha

Que lor beutat tolh, a la damizella
De las autras colors fresqu' e novella.

La Poestat se vana
De far ost en arrenc,
E sona 'l campana,
E lo vielhs comuns venc;
E dis per ufana
Que chascuna desrenc;
Pueis ditz,
Que 'l bella Biatritz
Estai sobirana
De so qu' el comuns tenc;
C' aunitz
N' es mans e desconfitz.
Las trompas van e la Poestat cria:
“Demandem li jovent e cortezia,
Pres e valor!” E totas cridon: Sia!
Maria la Sarda
E 'l dona de san Jortz,
Berta e Bastarda,
Mandon tot lor esfortz
Que joves Lombarda
No rest de sai los portz;
Car say
Qu' a N' A Biatritz play,
Que lur reiregarda
Non pot esser tan fortz,
Qu' esglay
Lo sieu fin pretz veray.
De Canaver y ven molt gran compainha,
De Toscana e domnas de Romainha,
Na Tomazina, e 'l domna de Surainha.

La ciutatz se vueia,
E movon lor carros,
E 'l vielhs comuns pueia;
E gieton en lor dos
Cuirassas de trueia
Ab que cobron lor os;
Gambais
An et arcs e carcais;
E non temon plueia,
Ni mals temps no lur notz;
Hueymais
Faran de grans assais.
De totas partz comenson a combatre,
Na Biatritz cuion de pretz abatre;
Mas non lur val, s' eron per una quatre.

Per lors murs afendre
Fan engenhs e carels,
E trabuquetz tendre,
Gossas e manganels,
Fuec grezesc acendre,
Fan volar e cairels;
De jos
Trauquon murs ab bossos;
Per tal no s vol rendre
Lo sieus joves cors bels
Joyos,
Ples de belhas faissos.
Totas cridon, aiuda tras l' esponda,
L' un' a l' autra; la tersa ten la fronda,
E trazon tug li genh a la redonda.

Na Biatritz monta,
E s va de pretz garnir;
Ausberc ni porponta
Non vol, e vai ferir;
Cell' ab cui s' afronta
Es serta de morir;
E jonh,
Et abat prop e lonh;
E fai tanta jonta
Que l' ost fai descofir;
Pueis ponh,
Si qu' el carros desjonh.
Tantas n' a prez e derocad' e morta,
Qu' el vielhs comuns s' esmay e s 
desconorta,
Si qu' a Troya l' enclaus dedins la porta.

Na Biatritz, be m platz, quar est estorta
A las vielhas, qu' el vostres gens cors porta
Pretz e jovens qu' a lor proeza morta.

Bels Cavalhiers, vostr' amor me coforta,
E m dona joy, e m' alegr' e m deporta,
Quan l' autra gen s' esmay e s desconorta.


Pons de la Garda.

Sitot non ai al cor gran alegransa,
Si dey chantar e far bella semblansa;
E per so m platz cobrir ma malanansa,
Qu' ieu no vuelh dar gaug a mos enemis;
E si 'n dirai alques de mos talans,
E 'n laissarai per paor moutz a dire.

Eras no sai deves qual part me vire,
Pus miey amic ponhon en mi aucire;
Que tals m' a fach so don planc e sospire,
Qu' ie us jur ma fe, qu' ieu cuiav' esser fis
Qu' el me serques mos pros e mos enans;
Mas aissi falh hom en mantha fazenda.

Non dirai tan que negus hom m' entenda,
Car d' aquest tort no vuelh aver esmenda;
Si mals m' es pres no vuelh que piegz m' en prenda.
Ai! cum fora gueritz, s' ieu ja no vis
Lo jorn qu' ieu vi ni conuc los enjans
Que m' a fag silh don no vuelh mantenensa.

Mas ieu sai ben qu' ilh a tal conoyssensa
Mais per si eys que per autra temensa,
Que s laissara enves mi far valensa,
E qui m sera leyals amicx e fis;
Mas ja nulh temps, si vivia mil ans,
No lo y dirai, s' ilh non o vol entendre.
Soen mi fai amors ab se contendre:
Quan cug poiar, l' om ave a deissendre.
Mal aia 'l jorns qu' amors mi fetz emprendre;
Quar, s' ieu ames si cum fan mos vezis,
Non sofrira las penas ni 'ls afans
Que m fai sufrir amors la nueg e 'l dia.

En aisso fai amors gran vilania,
Menhs fai de be a selh que mais s' i fia;
Qu' ieu mi rancur d' amor e de m' amia
A cuy aurai loncx temps estat aclis;
E 'l guizardos no m' es res mas afans,
Mas ieu 'lh servi tos temps de bon coratge.

Dieus prec que m fes vezer, ans qu' ieu moris,
Cum fos mos pros, e ja no fos mos dans
De vostr' amor, domna de bon linhatge.

//


Vacqueyras, Vaqueiras

Raimbaut de Vaqueiras or Vaqueyras (fl. 1180 – 1207) was a Provençal troubadour and, later in his life, knight. His life was spent mainly in Italian courts[1] until 1203, when he joined the Fourth Crusade. His writings, particularly the so-called Epic Letter, form an important commentary on the politics of the Latin Empire in its earliest years. Vaqueiras's works include a multilingual poem, Eras quan vey verdeyar where he used French, Italian, Galician-Portuguese and Gascon, together with his own Provençal.


Vaqueiras was from Vacqueyras, near Orange. He spent most of his career as court poet and close friend of Boniface I of Montferrat, with whom he served in battle against the communes of Asti and Alessandria. Vaqueiras claimed he earned a knighthood through protecting Boniface with his shield in battle at Messina, when they took part in Emperor Henry VI's invasion of Sicily. He was present at the siege and capture of Constantinople in 1204, and then accompanied Boniface to Thessalonica. It is generally presumed that Raimbaut died on 4 September 1207, together with Boniface, in an ambush by the Vlach.


The only critical edition of Vaqueiras attributes 33 extant songs to him; only eight of the associate melodies have survived. He used a wide range of styles, including a descort, several cansos and tensos, an alba and a gap; he, with Perdigon and Ademar de Peiteus, invented the torneyamen (or, at least, left us its earliest example). One of his songs, "Kalenda Maia", is referred to as an estampida and is considered one of the best troubadour melodies.[by whom?] However, according to the razó, he borrowed the tune from two other musicians. This would explain why the song is called an estampida, which is, theoretically, a purely instrumental piece.


In 1922, Vaqueiras was the subject of a verse drama by Nino Berrini, Rambaldo di Vaqueiras: I Monferrato. Strongly derivative of Edmond Rostand's Cyrano de Bergerac and La Princesse Lointaine, it presents a highly romantic, fictionalised image of the poet, in love with his patron's daughter Beatrice. At the end, he returns, mortally wounded, from Thessalonica, to die in her arms.


Vaqueiras and the song "Kalenda Maya" are referenced disparagingly by the protagonist-narrator in Nicole Galland's novel Crossed: A Tale of the Fourth Crusade.


A similar fictionalised account of a courtly love relationship between Vaqueiras and Beatrice del Carretto (subject of Vaqueiras's early songs, daughter of Boniface of Montserrat and Helena del Bosco) is the subject of a short story, Miłość i płaszcz (The Love and the Cloak), by Teodor Parnicki, dating from the period between 1933–1939.


Amelia E. Van Vleck, The Lyric Texts p. 33, in Handbook of the Troubadours (1995), edited by F. R. P. Akehurst and Judith M. Davis.


The poems of the troubadour Raimbaut de Vaqueiras ed. and tr. Joseph Linskill. The Hague: Mouton, 1964.


http://trobar.org/troubadours/raimbaut_de_vaqueiras/



Raimbaut de Vaqueiras o Raimbaut de Vaqueyras (activo desde aproximadamente 1180 y fallecido el 4 de septiembre de 1207) fue un trovador provenzal y, más tarde, caballero. Su vida giró principalmente en torno a la corte en Italia hasta 1203, cuando se incorporó a la Cuarta Cruzada.


Como su nombre indica, procedía de Vacqueyras, Vaucluse; cerca de Orange, Francia. Pasó la mayor parte de su carrera como poeta en la corte y fue amigo de Bonifacio de Montferrato. Sirvió con él en la lucha contra los municipios de Asti y Alessandria. Raimbaut alegó obtener la categoría de caballero gracias a la protección de Bonifacio con su escudo en la batalla de Mesina, cuando tomó parte con el emperador Enrique VI en la invasión de Sicilia. Estuvo presente en la toma de Constantinopla en 1204 y, a continuación, acompañó a Bonifacio a Tesalónica.

Sus escritos, en particular la denominada Carta Épica, forman un importante comentario sobre la política del Imperio Latino en sus primeros años.

Generalmente se supone que Raimbaut falleció el 4 de septiembre de 1207, junto con Bonifacio, en una emboscada de los búlgaros.

Ha sobrevivido únicamente una edición de las obras atribuidas a Raimbaut compuesta de 33 canciones y ocho melodías asociadas. Utilizó una amplia gama de estilos. Una de sus canciones, Kalenda maya, dedicada a las fiestas del 1 de mayo,1​ es considerada una de las mejores melodías de trovadores.

En 1922, Vaqueiras fue objeto de un verso de teatro por Nino Berrini, Rambaldo di Vaqueiras: I Monferrato, procedente en Cyrano de Bergerac, de Edmond Rostand.

http://www.calendamaia.cl/Fundamentos/raimbaut.htm

https://archive.org/details/rambaldodivaquei00berruoft