Mostrando entradas con la etiqueta prezicansa. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta prezicansa. Mostrar todas las entradas

martes, 13 de octubre de 2026

Folquet de Marselha. Huei mais noi conosc razo

Folquet de Marselha.

Florissait en 1180. Hist. génér. de Provence. T. 2, p. 393.

Folquet de Marseille. Fulco. Foulques. Marselha.


2701, 7225.

Folquet de Marselha fo filh d'un mercadier de Genoa, que ac nom sier n Anfos. E can lo paire mori, el lo layssec ric d'aver. E el entendet en pretz, e mes se à servir valens homes, e à trevar ab lor et anar e venir. E fon fort grazit per lo rey Richart, e per lo bon coms R. de Toloza, e per en Barral lo sieu senhor de Marselha. E trobet mot be: e fo avinens de la persona. E entendia se en la molher de son senhor en Barral, e pregava la; e d'ela fazia sas cansos. E anc per re qu'el fezes non li volc far plazer d'amor, per que tostems se plays en sas cansos.
Can lo bon rey Anfos de Castela fo estatz descofitz per lo rey de Marroc, lo qual era apelatz Miramamoli, e li ac touta Calatrava e Salvaterra, e'l castel de Toninas, fon grans dols per tota Espanha, e per totz cels que o auziro, per so car crestiantat era tan descofida; e car lo bon rey era estatz descofitz, e avia mot perduda de sa terra: e soven intravan las gens del Miramamoli en las terras del rei'n Anfos (rei n'Anfos), e i fazian gran dan. Lo bo rei Anfos mandet sos messatges al Papa, qu'el degues far socorre als baros de Fransa e d'Englaterra, e al rei d'Arago, e al comte de Toloza. En Folquetz era amic del rei de Castela, e no s'era encaras rendutz en l'orde de Cistel; si fes una prezicansa per confortar los baros que deguesso socorre al rei de Castela, mostran la honor que seria'l secors e'l perdo que n'aurian; e comensa aysi:
Huei mais noi conosc razo.
Folquet, si com avetz auzit, amava la molher de son senhor en Barral, madona na Alazaitz de Roca Martina, e d'ela fazia sas cansos. E gardava se fort c'om non o saubes, car era molher de son senhor. La dona li sufria sos precs e sas cansos, per la gran lauzor qu'el fazia d'ela. 
En Barral si avia doas serors de gran valor e de gran beutat; l'una avia nom na Laura de San Jorlan, l'autra na Mabilia de Ponteves: abdos estavo ab en Barral. En Folquet avia tanta d'amistat ab cascuna, que semblans era que en cascuna se entendes per amor. E madomna n'Alazais crezia que entendes en madona Laura e que l volgues be. E si l'acuzet ela e'l fetz acuzar à motz homes, si qu'ela li det comiat, que no volia plus sos precs ni sos ditz; e que se partis de na Laura; e que de leis non esperes mais be ni amor.
Folquet fo mot dolens can sa dona l'ac donat comiat, e layset solas e chan e rire. E estet gran sazo en marrimen, planhen la desaventura que l'era venguda; car perdia sa dona qu'el amava mays que re, per lieis à qui el no volia be mas per cortezia. E sobre aquel marrimen el anet vezer l'enperayritz, molher d'en G. de Monpeslier, que fo filha al enperador Manuel, que fo caps e guitz de tota valor e de tot be, e clamet se ad ela de la desaventura que l'era avenguda. E ela lo cofortet tan can poc, e'l preguec que no s marris ni desesperes; e que per la sua amor chantes e fezes chansos. Don el per lo sieu prec fetz aquesta que ditz:
Tan mou de corteza razo.
E avenc se que madona n'Alazais muri, en Barral sos maritz e senher de luy muri; e muri lo bon rey Richart, e'l bon coms de Toloza, e'l rey 'n Anfos d'Arago; don el per tristeza de sa dona e dels baros qu'ero mortz, abandonec lo mon; e rendec se en l'orde de Cistel, ab sa molher et ab dos fils que avia. E fon fatz abas d'una rica abadia qu'es en Proensa, que a nom lo Torondet; e pueis fon fatz avesques de Toloza, e lai definet.

2701, 7225-6, 7614, 7698, M.

Huei mais noi conosc razo
Ab que nos poscam cobrir,
Si ja dius volem servir,
Pos tant enquer nostre pro
Que son dan en volc sufrir;
Que'l sepulcre perdem primeiramen, 
Et ar sufre qu'Espanha s vai perden,
Par so quar lai trobavon ocaizo;
Mas sai sivals no temem mar ni ven. 
Las! quom nos pot plus fort aver somos
Si doncs no fos tornatz morir per nos!

De si mezeis nos fes do
Quan venc nostres tortz delir;
E fes so sai à grazir
Quan si ns det per rezemso.
Doncs qui vol viur' ab morir
Si don per diu sa vida e la i prezen,
Qu'el la donet e la rendet moren,
Qu'atressi deu hom morir no sab quo.
Ai! com mal viu qui non a espaven!
Que'l nostre viure, don em cobeitos,
Sabem qu'es mals et aquel morir bos.

Aujatz en qual error so
Las gens ni que poiran dir,
Que'l cors qu'om no pot gandir
De mort, per aver quei do,
Vol quecs gardar e blandir;
E de l'arma non a nul espaven
Qu'om pot gardar de mort e de tormen.
Pens quecs de cor si eu dic ver o no,
E pois aura d'anar meillor talen:
E ja noi gart paubreira nuls hom pros,
Sol que comens, que dius es piatos.
Cor sivals pot n'aver bo,
D'aitans poira s'en garnir,
Que l'als pot dieus totz complir
E nostre rei d'Arago;
Qu'ieu no cre saubes fallir
A nul quei an ab bon cor e valen,
Tan pauc vezem que falh à l'autra gen.
No deu ges far à dieu pejurazo,
Que l'onrara si l serv onradamen;
Qu'ogan si s vol n'er coronatz sà jos
O sus él cel; uns no l falh d'aquest dos.

E ja no pretz fol resso
Lo reis castelas, ni s vir
Per perdre, q'ans deu grazir
A dius que l mostr' e'l somo
Qu'en lui se vol enantir
Et autr'esfortz ses diu torn'à nien:
Qu'aissi valrà son ric pretz per un cen
Si acoill dius hoimais per companho,
Qu'el no vol re mas reconoissemen.
Sol que vas dius no sia orgolhos,
Mout er sos pretz onratz e cabalos.

Vida e pretz, com vol de folla gen, 
On plus aut son cazon leugeiramen.
Bastiscam doncs en ferma peazo, 
El pretz qu'este quan l'autre va cazen; 
Que totz sos pretz, sos gaugz e sos laus fos 
En pessar fort quant dius à fait per nos.

Bels Azimans, dius vezem queus aten, 
Queus volria gazanhar francamen, 
Qu'onrat vos te tan quez à mi sap bo. 
No l fassatz donc camiar son bon talen, 
Ans camiatz vos: que val mais per un dos 
Com fos tan aut que forsatz caia jos.


2701, 3794, 7225-6, 7614, 7698, C, M.

Tan mou de corteza razo
Mon cant per que noi deu falhir,
Ans i dei meils endevenir
Qu'anc mais no fis; e direus co,
Que l'emperairitz m'en somo.
E plagra m fort que m'en gequis,
S'ilh m'o sufris:
Mas quar ilh es cim e razis
D'ensenhamen,
No s cove qu'al sieu mandamen
Sia mos sabers flacs ni lens,
Ans taing que s doble mos engiens.

E s'anc parlei en ma canso
De lauzengier, cui dieus azir,
Eras los volh del tot maldir.
E ja dius noca lor perdo,
Quar an dig, so que vers no fo,
Que'l bella cui ieu obedis
Me relinquis;
E cuja qu'alhors ai assis
Mon pessamen.
Be mor doncs per gran fallimen,
Si pert so qu'ieu am finamens
Per so que dizo, qu'es niens.

Mas ges per so no m'abando;
Que mantas vetz ai auzit dir
Que messonja no s pot cobrir
Que no s mostre qualque sazo.
E pois dretz vens fals'ocaizo.

Encar er saubut e devis
Com ieu'l soi fis;
Qu'aissi l soi subjetz et aclis
De bon talen,
Qu'en leis amar an pres conten
Mos ferm coratges e mos sens,
Q'usquecs cuj'amar plus formens.

E si merces no m'i ten pro,
Que farai? poirai m'en partir?
Ieu, no; qu'apres ai à morir
En guiza que m sap sobre bo,
Qu'en pessan remir sa faisso
Et en remiran ieu languis;
Quar ela m dis
Que no m dara so qu'ieu l'ai quis
Tan longamen:
E ges per aisso no m'alen,
Ans d'obl' ades mos pessamens;
E mor aissi mescladamens.

Amarai la doncs à lairo,
Pos vei que no denha sufrir
Qu'ieu ins é mon cor la desir.
E sai qu'à far m'er, voill' o no;
Que'l cors ten lo cor en preizo,
Et a'l si vencut e conquis 
Que no m'es vis
Qu'ilh des poder que s'en partis;
Per qu'ieu n'aten
Que merces la m venca breumen: 
Quar long servirs ab merces vens, 
Lai on no val forsa ni genhs.

N Aziman, mout m'estera gen 
S'ieu mor per midons doussamens, 
Pos qu'à morir m'er eissamens.

viernes, 20 de octubre de 2023

XXVIII, Sirventes vuelh far

XXVIII.


Sirventes vuelh far

En est son que m' agensa,

No 'l vuelh plus tarzar

Ni far longu' atendensa,

E sai, ses duptar,

Qu' en aurai malvolensa,

Car fauc sirventes

Dels fals d' enjans ples,

De Roma que es

Caps de la dechasensa

On dechai totz bes.


No m meravilh ges,

Roma, si la gens erra,

Qu' el segl' avetz mes

En trebalh et en guerra,

Car pretz e merces

Mor per vos e sosterra:

Roma enganairitz,

Qu' etz de totz mals guitz

E sims e razitz;

Lo bon reys d' Anglaterra

Fon per vos trahitz.


Roma trichairitz,

Cobeitatz vos engana,

Qu' a vostras berbitz

Tondetz trop la lana;

Mas sayns Esperitz

Que receup carn humana

Entenda mos precx,

E franha tos becx,

Roma, e no m' en precx, 

Quar yest falsa e trefana 

Vas nos e vas Grecx.


Rom', als homes pecx

Rozetz la carn e l' ossa,

E guidatz los secx

Ab vos ins en la fossa;

Trop passatz los decx

De dieu, quar es tan grossa

Vostra cobeitatz,

Quar vos perdonatz

Per deniers peccatz; 

De trop mala trasdossa,

Roma, vos cargatz.


Roma, be sapchatz

Que vostr' avols barata

E vostra foldatz

Fetz perdre Damiata.

Malamen renhatz,

Roma, dieus vos abata

En dechazemen,

Quar tan falsamen

Renhatz per argen;

Roma, de mal' escata

Es ab fals coven.


Roma, veramen

Sabem senes duptansa

Qu' ab gualiamen

De falsa perdonansa

Liuretz a turmen

Lo barnatge de Fransa,

La gent de Paris;

E 'l bon rey Loys

Per vos fon aucis,

Qu' ab falsa prezicansa

'L gitetz del pays.


Rom', als Sarrazis 

Faitz petit de dampnatge,

Mas Grecx e Latis 

Geratz a carnalatge: 

Ins el foc d' abis,

Roma, avetz vostr' estatge

E 'n perdicio;

Mas ja dieus no m do,

Roma, del perdo

Ni del pellegrinatge

Que fetz d' Avinho.


Roma, ses razo

Avetz manta gent morta,

E ges no m sap bo

Quar tenetz via torta,

Qu' a salvatio,

Roma, serratz la porta;

Per qu' a mal govern

D' estiu e d' ivern

Qui sec vostr' estern,

Qu' el diables l' enporta

Ins el foc d' ifern.


Roma, ben dessern

Los mals qu' om ne pot dire,

Quar faitz per esquern

Dels crestias martire;

Mas en qual cazern

Trobatz qu' om dey' aucire,

Roma, 'ls crestias?

Vers dieus e vers pas

E vers cotidias

Me don so qu' ieu dezire

Vezer dels Romas.


Roma, vers es plas

Que trop etz angoissoza

Dels prezicx trefas

Que faitz sobre Toloza;

Lag rozetz las mas

A ley de cer rabioza

Als paucs et als grans:

Mas si 'l coms prezans

Viu encar dos ans,

Fransa n' er doloirosa

Dels vostres enjans.


Roma, tant es grans 

La vostra forfaitura, 

Que dieus e sos sans 

En gitatz a non cura, 

Tant etz mal renhans, 

Roma falsa e tafura;

Per qu' en vos s' escon 

E s baissa es cofon 

L' enguan d' aquest mon, 

Tant faitz gran desmezura 

Al comte Ramon!


Roma, dieus l' aon, 

E 'l don poder e forsa

Al comte que ton

Los Frances e 'ls escorsa,

E 'ls pen e 'n fai pon,

Quant ab luy fan comorsa;

Et a mi plai fort,

Roma, dieus recort

Li vostre gran tort,

Si 'l plai, qu' el coms n' estorsa 

De vos e de mort.


Roma, be m conort,

Qu' abans que trigue guaire

Venretz a mal port,

Si l' adreitz emperaire

Endressa sa sort,

E fai so que deu faire:

Roma, ieu dic ver,

Que vostre poder

Veyretz dechazer,

E dieus, del mon salvaire,

Lais m' o tost vezer!


Roma, per aver 

Faitz manta fellonia, 

E mant desplazer, 

E manta vilania;

Tan voletz aver

Del mon la senhoria,

Que res non temetz

Dieu ni sos devetz,

Ans vei que fairetz

Mais qu' ieu dir non poiria

De mal per un detz.


Roma, tan tenetz 

Estreg la vostra grapa 

Que so que podetz 

Tener, greu vos escapa; 

Si 'n breu non perdetz 

Poder, a mala trapa

Es lo mon cazutz

E mortz e vencutz. 

Roma, la vostra papa 

Fai aitals vertutz.

Roma, selh qu' es lutz

Del mon e vera vida

E vera salutz

Vos don mal' escarida,

Quar tans mals saubutz

Faitz, don tot lo mons crida.

Roma desleyals,

Razitz de totz mals,

Els focs yfernals

Ardretz, senes falida,

Si non pessatz d' als.


Roma, als cardenals

Vos pot hom ben rependre

Per los criminals

Peccatz que fan entendre; 

E non pensan d' als

Mas cum puoscan revendre

Dieu e sos amicx,

E no y val casticx.

Roma, grans fasticx

Es d' auzir e d' entendre

Los vostres prezicx.


Roma, ieu suy enicx

Quar vostre poders monta

E quar grans destricx

Totz ab vos nos afronta

Quar vos etz abricx

E capdelhs de gran anta

E de dezonor,

E vostre pastor

Son fals e trachor,

Roma, e qui 'ls acointa

Fai trop gran folhor.


Roma, mal labor

Fa 'l papa, quar tensona

Ab l' emperador,

Ni 'l dreg de la corona

Li met en error,

Qu' a sos guerriers perdona,

Et aitals perdos,

Qui non siec razos,

Roma, non es bos,

Ans qui 'l ver en razona

Es trop vergonhos.


Roma, 'l glorios

Que sufri mort e pena

En la crotz per nos,

Vos don la mala estrenha;

Quar totas sazos

Portatz la borsa plena,

Roma, d' avol for;

Quar tot vostre cor

Avetz en tezor;

Don cobeitatz vos mena

El foc que non mor.


Roma, del mal cor

Que portatz en la gola

Nais lo sucx don mor

Lo mons e s' estragola

Ab dossor del cor;

Per qu' el savis tremola,

Quar conois e ve

Lo mortal vere,

E de lai on ve,

Roma, del cor vos cola

Don li pietz son ple.


Roma, ben ancse

A hom auzit retraire

Qu' el cap sem vos te,

Per qu' el faitz soven raire;

Per que cug e cre

Qu' ops vos auria traire,

Roma, del cervel;

Quar de mal capel

Etz vos e Cystelh,

Qu' a Bezers fezetz faire

Mout estranh mazelh.


Rom', ab fals sembelh 

Tendetz vostra tezura,

E man mal morselh

Manjatz, qui que l' endura;

Car' avetz d' anhelh

Ab simpla guardadura,

Dedins lop rabat,

Serpent coronat

De vibra engenrat,

Per qu' el diable us apella

Com al sieu privat.


        Guillaume Figueiras.

XXVIII, Sirventes vuelh far

XXVIII.


Sirventes vuelh far

En est son que m' agensa,

No 'l vuelh plus tarzar

Ni far longu' atendensa,

E sai, ses duptar,

Qu' en aurai malvolensa,

Car fauc sirventes

Dels fals d' enjans ples,

De Roma que es

Caps de la dechasensa

On dechai totz bes.


No m meravilh ges,

Roma, si la gens erra,

Qu' el segl' avetz mes

En trebalh et en guerra,

Car pretz e merces

Mor per vos e sosterra:

Roma enganairitz,

Qu' etz de totz mals guitz

E sims e razitz;

Lo bon reys d' Anglaterra

Fon per vos trahitz.


Roma trichairitz,

Cobeitatz vos engana,

Qu' a vostras berbitz

Tondetz trop la lana;

Mas sayns Esperitz

Que receup carn humana

Entenda mos precx,

E franha tos becx,

Roma, e no m' en precx, 

Quar yest falsa e trefana 

Vas nos e vas Grecx.


Rom', als homes pecx

Rozetz la carn e l' ossa,

E guidatz los secx

Ab vos ins en la fossa;

Trop passatz los decx

De dieu, quar es tan grossa

Vostra cobeitatz,

Quar vos perdonatz

Per deniers peccatz; 

De trop mala trasdossa,

Roma, vos cargatz.


Roma, be sapchatz

Que vostr' avols barata

E vostra foldatz

Fetz perdre Damiata.

Malamen renhatz,

Roma, dieus vos abata

En dechazemen,

Quar tan falsamen

Renhatz per argen;

Roma, de mal' escata

Es ab fals coven.


Roma, veramen

Sabem senes duptansa

Qu' ab gualiamen

De falsa perdonansa

Liuretz a turmen

Lo barnatge de Fransa,

La gent de Paris;

E 'l bon rey Loys

Per vos fon aucis,

Qu' ab falsa prezicansa

'L gitetz del pays.


Rom', als Sarrazis 

Faitz petit de dampnatge,

Mas Grecx e Latis 

Geratz a carnalatge: 

Ins el foc d' abis,

Roma, avetz vostr' estatge

E 'n perdicio;

Mas ja dieus no m do,

Roma, del perdo

Ni del pellegrinatge

Que fetz d' Avinho.


Roma, ses razo

Avetz manta gent morta,

E ges no m sap bo

Quar tenetz via torta,

Qu' a salvatio,

Roma, serratz la porta;

Per qu' a mal govern

D' estiu e d' ivern

Qui sec vostr' estern,

Qu' el diables l' enporta

Ins el foc d' ifern.


Roma, ben dessern

Los mals qu' om ne pot dire,

Quar faitz per esquern

Dels crestias martire;

Mas en qual cazern

Trobatz qu' om dey' aucire,

Roma, 'ls crestias?

Vers dieus e vers pas

E vers cotidias

Me don so qu' ieu dezire

Vezer dels Romas.


Roma, vers es plas

Que trop etz angoissoza

Dels prezicx trefas

Que faitz sobre Toloza;

Lag rozetz las mas

A ley de cer rabioza

Als paucs et als grans:

Mas si 'l coms prezans

Viu encar dos ans,

Fransa n' er doloirosa

Dels vostres enjans.


Roma, tant es grans 

La vostra forfaitura, 

Que dieus e sos sans 

En gitatz a non cura, 

Tant etz mal renhans, 

Roma falsa e tafura;

Per qu' en vos s' escon 

E s baissa es cofon 

L' enguan d' aquest mon, 

Tant faitz gran desmezura 

Al comte Ramon!


Roma, dieus l' aon, 

E 'l don poder e forsa

Al comte que ton

Los Frances e 'ls escorsa,

E 'ls pen e 'n fai pon,

Quant ab luy fan comorsa;

Et a mi plai fort,

Roma, dieus recort

Li vostre gran tort,

Si 'l plai, qu' el coms n' estorsa 

De vos e de mort.


Roma, be m conort,

Qu' abans que trigue guaire

Venretz a mal port,

Si l' adreitz emperaire

Endressa sa sort,

E fai so que deu faire:

Roma, ieu dic ver,

Que vostre poder

Veyretz dechazer,

E dieus, del mon salvaire,

Lais m' o tost vezer!


Roma, per aver 

Faitz manta fellonia, 

E mant desplazer, 

E manta vilania;

Tan voletz aver

Del mon la senhoria,

Que res non temetz

Dieu ni sos devetz,

Ans vei que fairetz

Mais qu' ieu dir non poiria

De mal per un detz.


Roma, tan tenetz 

Estreg la vostra grapa 

Que so que podetz 

Tener, greu vos escapa; 

Si 'n breu non perdetz 

Poder, a mala trapa

Es lo mon cazutz

E mortz e vencutz. 

Roma, la vostra papa 

Fai aitals vertutz.

Roma, selh qu' es lutz

Del mon e vera vida

E vera salutz

Vos don mal' escarida,

Quar tans mals saubutz

Faitz, don tot lo mons crida.

Roma desleyals,

Razitz de totz mals,

Els focs yfernals

Ardretz, senes falida,

Si non pessatz d' als.


Roma, als cardenals

Vos pot hom ben rependre

Per los criminals

Peccatz que fan entendre; 

E non pensan d' als

Mas cum puoscan revendre

Dieu e sos amicx,

E no y val casticx.

Roma, grans fasticx

Es d' auzir e d' entendre

Los vostres prezicx.


Roma, ieu suy enicx

Quar vostre poders monta

E quar grans destricx

Totz ab vos nos afronta

Quar vos etz abricx

E capdelhs de gran anta

E de dezonor,

E vostre pastor

Son fals e trachor,

Roma, e qui 'ls acointa

Fai trop gran folhor.


Roma, mal labor

Fa 'l papa, quar tensona

Ab l' emperador,

Ni 'l dreg de la corona

Li met en error,

Qu' a sos guerriers perdona,

Et aitals perdos,

Qui non siec razos,

Roma, non es bos,

Ans qui 'l ver en razona

Es trop vergonhos.


Roma, 'l glorios

Que sufri mort e pena

En la crotz per nos,

Vos don la mala estrenha;

Quar totas sazos

Portatz la borsa plena,

Roma, d' avol for;

Quar tot vostre cor

Avetz en tezor;

Don cobeitatz vos mena

El foc que non mor.


Roma, del mal cor

Que portatz en la gola

Nais lo sucx don mor

Lo mons e s' estragola

Ab dossor del cor;

Per qu' el savis tremola,

Quar conois e ve

Lo mortal vere,

E de lai on ve,

Roma, del cor vos cola

Don li pietz son ple.


Roma, ben ancse

A hom auzit retraire

Qu' el cap sem vos te,

Per qu' el faitz soven raire;

Per que cug e cre

Qu' ops vos auria traire,

Roma, del cervel;

Quar de mal capel

Etz vos e Cystelh,

Qu' a Bezers fezetz faire

Mout estranh mazelh.


Rom', ab fals sembelh 

Tendetz vostra tezura,

E man mal morselh

Manjatz, qui que l' endura;

Car' avetz d' anhelh

Ab simpla guardadura,

Dedins lop rabat,

Serpent coronat

De vibra engenrat,

Per qu' el diable us apella

Com al sieu privat.


        Guillaume Figueiras.