Mostrando entradas con la etiqueta tueissec. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta tueissec. Mostrar todas las entradas

sábado, 22 de agosto de 2026

Tuar, Tuaria, Tudar, Atuzar, Tuba, Tudel, Tueissec, Tueysec, Toscar, Entoyssegar, Entuysegar, Entoxiguar

Tuar, v., tuer. 
Voyez Denina, t. II, p. 70.
Raynier devian tuar, can fora avesprat.
Roman de Fierabras, v. 3856.
Raynier ils devaient tuer, quand serait arrivé le soir.
Part. pas.
E mot petita d' ora lor n' an CCC tuatz.
Roman de Fierabras, v. 3500.
En moult peu d'heure ils leur en ont trois cents tues.
ANC. FR. Vos tuastes vostre porcel.
Fabl. et cont. anc., t. 1, p. 265.
Chilz vassauz l'a tuet qui l'avoit en desdain.
Poëme d'Hugues Capet, fol. 16.
(chap. Matá, assessiná.)

Lluís Companys, un genocida como referente moral y político del independentismo catalán.

2. Tuaria, s. f., tuerie.
An faict tala tuaria e murtre. Chronique des Albigeois, col. 35.
Ils ont fait telle tuerie et meurtre.
(chap. Matadissa, matadisses; assessinat, assessinats.)

3. Tudar, v., éteindre, étouffer.
Res que 'l posca tudar. De la Confessio.
Rien qui puisse l'éteindre.
El fuecs que m' art es tals que Nils
No 'l tudaria.
(chap. Lo foc que me creme es tal que lo Nilo no lo apagaríe - acoraríe, extinguiríe, consumiríe.)
Guillaume de Cabestaing: Ar vey.
Le feu qui me brûle est tel que le Nil ne l'éteindrait pas.
E 'l fuoc no s tuda. 
Un Troubadour Anonyme: Flor de paradis.
Et le feu ne s'éteint pas.
Fig. Cobeitatz vos tuda.
G. Riquier: En re no.
Convoitise vous étouffe.
E 'l fuoc no s Tuba.
(chap. Apagá, acorará, extinguí.)

4. Atuzar, v., éteindre, faire pâlir.
A greu pot hom lo solelh atuzar.
Serveri de Girone: A greu pot.
Difficilement on peut faire pâlir le soleil.
5. Estuzar, v., éteindre, étouffer.
Fig. Vei cum jovens s' estuda.
(chap. Vech com la juventut s'apague, acore, consumix.)
Marcabrus: Al son desviatz.
Je vois comment allégresse s'éteint.

Tuba, s. f., lat. tuba, trompette, clairon.
A guiza de tuba, que es trompa. Eluc. de las propr., fol. 60.
À manière de trompette, qui est trompe.
IT. Tuba. (ESP. chap. Tuba, tubes; classe de trompa grossa.)

Tudel, s. m., tuyau, tube.
Vos en gitatz ab tudel
Ins en las nars de vostr' ausel.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Vous en jetez avec tube en dedans des narines de votre oiseau.
ESP. Tudel. (chap. Tubo, tubos; tubet, tubets; canut, canuts; canutet, canutets.)

Tueissec, Tueysec, s. m., lat. toxicum, poison.
Cum selh que beu tueissec ab lag.
(chap. Com aquell que beu veneno en lleit.)
P. Vidal: Baros Jhesus.
Comme celui qui boit poison avec lait.
O fan poizos o donon tueysec o veri. V. et Vert., fol. 16.
Ou font potions ou donnent poison ou venin.
ANC. FR. Iluec fu mort par un toxiche. Roman de Rou, v. 8372.
(chap. Veneno, venenos; tóxic, toxics, tóxica, tóxiques.)

2. Toscar, v., empoisonner.
Fig. Sos fatz aplana e tosca.
Marcabrus: Dirai vos.
Ses faits il adoucit et empoisonne.

3. Entoyssegar, Entuysegar, Entoxiguar, v., empoisonner.
Donar li vai beuraje, e vai l' entuysegar. V. de S. Honorat.
Lui va donner breuvage, et va l'empoisonner.
Part. pas. S' era entoyssegat, 
No us cuidetz que 'l detz tiriaca.
Rambaud d'Orange: Ar vey bru.
S'il était empoisonné, ne vous imaginez pas qu'il lui donnât thériaque.
Entuysegada fon. V. de S. Honorat.
(chap. Va sé intoxicada, envenenada.)
Elle fut empoisonnée.
Si la sageta es entoxiguada. Trad. d'Albucasis, fol. 50.
(chap. Si la sageta (flecha) está intoxicada : envenenada.)
Si la flèche est empoisonnée.
(chap. Intoxicá, intoxicás; envenená, envenenás : yo me intoxico, intoxiques, intoxique, intoxiquem o intoxicam, intoxiquéu o intoxicáu, intoxiquen; intoxicat, intoxicats pel catalanisme, intoxicada, intoxicades; intoxicaré; intoxicaría; si yo me intoxicara. Yo me enveneno, envenenes, envenene, envenenem o envenenam, envenenéu o envenenáu, envenenen; envenenat, envenenats, envenenada, envenenades; envenenaré; envenenaría; si yo me envenenara. ESP. CAT. Envenenar, intoxicar.)

martes, 17 de octubre de 2023

XVI, Baros Ihesus qu' en crotz fon mes

XVI.


Baros Ihesus qu' en crotz fon mes

Per salvar crestiana gen,

Nos manda a totz cominalmen

Qu' anem cobrar lo sant paes

On venc per nostr' amor morir;

E si no 'l volem obezir,

Lai on feniran tuit li plag,

N' auzirem maint esqiu retrag.


Qu' el sant paradis que ns promes,

On non a pena ni tormen,

Vol ara liurar francamen

A sels qu' iran ab lo marques

Outra la mar, per dieu servir;

E sels qui no 'l volran seguir,

No i aura negun, brun ni bag,

Que non puesc' aver gran esglag.


Ar veiatz del segle quals es,

Que qui 'l sec plus al pieitz s' enpren;

Pero no i a mas un bon sen

Qu' om lais los mals e prenda 'ls bes;

Que pus la mortz vol assalhir,

Negus no i pot ne i sap guandir;

Doncs pus tuit morem atrazag,

Ben es fols qui viu mal ni lag.


Tot lo segle vei sobrepres

D' engan e de galiamen,

E son aitan li mescrezen

Qu' entr' els non renha dreigz ni fes; 

Que quascus ponha en trahir

Son amic per si enriquir;

Pero ill trachor son aissi trag

Cum selh qui beu tueissec ab lag.

Catalas et Aragones

An senhor honrat e valen

E franc e larc e conoissen,

Humil et ardit e cortes,

Mas trop si laissa enantir

Sos sers cui dieus bais et azir,

Que nueg e jorn son en aguag

Per far en cort dan et empag.


Reis aunitz val meins que pages,

Quan renha a lei de recrezen,

E plora 'ls bes qu' autre despen,

E pert so qu' el pair' a conques;

Aitals reis faria ad aucir

Et en lach luec a sebelhir,

Qui viu a guisa de contrag

E pren e dona mal e lag.


Domnas vielhas non am ieu ges,

Quar vivon descausidamen

Contr' amor e contra joven,

Quar fin paratge an si mal mes,

Greu es de contar e de dir

E greu d' escotar e d' auzir,

Quar fin domnei an aissi trag

Qu' entre lor non trobon escag.


Domna, si m tenetz en defes

Que d' al re non ai pessamen

Mas de far vostre mandamen,

E s' en grat servir vos pogues

Entr' el despulhar e 'l vestir,

Jamais mals no m pogr' avenir,

Quar vostre dig e vostre fag

M' an sabor de roza de mag.


Reis del Leon, senes mentir,

Devetz honrat pretz reculhir,

Cum selh qui semena en garag

Temprat d' umor ab douz complag.


Pierre Vidal.

XVI, Baros Ihesus qu' en crotz fon mes

XVI.


Baros Ihesus qu' en crotz fon mes

Per salvar crestiana gen,

Nos manda a totz cominalmen

Qu' anem cobrar lo sant paes

On venc per nostr' amor morir;

E si no 'l volem obezir,

Lai on feniran tuit li plag,

N' auzirem maint esqiu retrag.


Qu' el sant paradis que ns promes,

On non a pena ni tormen,

Vol ara liurar francamen

A sels qu' iran ab lo marques

Outra la mar, per dieu servir;

E sels qui no 'l volran seguir,

No i aura negun, brun ni bag,

Que non puesc' aver gran esglag.


Ar veiatz del segle quals es,

Que qui 'l sec plus al pieitz s' enpren;

Pero no i a mas un bon sen

Qu' om lais los mals e prenda 'ls bes;

Que pus la mortz vol assalhir,

Negus no i pot ne i sap guandir;

Doncs pus tuit morem atrazag,

Ben es fols qui viu mal ni lag.


Tot lo segle vei sobrepres

D' engan e de galiamen,

E son aitan li mescrezen

Qu' entr' els non renha dreigz ni fes; 

Que quascus ponha en trahir

Son amic per si enriquir;

Pero ill trachor son aissi trag

Cum selh qui beu tueissec ab lag.

Catalas et Aragones

An senhor honrat e valen

E franc e larc e conoissen,

Humil et ardit e cortes,

Mas trop si laissa enantir

Sos sers cui dieus bais et azir,

Que nueg e jorn son en aguag

Per far en cort dan et empag.


Reis aunitz val meins que pages,

Quan renha a lei de recrezen,

E plora 'ls bes qu' autre despen,

E pert so qu' el pair' a conques;

Aitals reis faria ad aucir

Et en lach luec a sebelhir,

Qui viu a guisa de contrag

E pren e dona mal e lag.


Domnas vielhas non am ieu ges,

Quar vivon descausidamen

Contr' amor e contra joven,

Quar fin paratge an si mal mes,

Greu es de contar e de dir

E greu d' escotar e d' auzir,

Quar fin domnei an aissi trag

Qu' entre lor non trobon escag.


Domna, si m tenetz en defes

Que d' al re non ai pessamen

Mas de far vostre mandamen,

E s' en grat servir vos pogues

Entr' el despulhar e 'l vestir,

Jamais mals no m pogr' avenir,

Quar vostre dig e vostre fag

M' an sabor de roza de mag.


Reis del Leon, senes mentir,

Devetz honrat pretz reculhir,

Cum selh qui semena en garag

Temprat d' umor ab douz complag.


Pierre Vidal.