Mostrando entradas con la etiqueta vergoigna. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta vergoigna. Mostrar todas las entradas

jueves, 3 de septiembre de 2026

Vergonia, Vergoigna, Vergonha, Vergognar, Vergonhar, Vergoignar, Vergonhal, Vergonhos, Vergoignos - Esvergonhar

Vergonia, Vergoigna, Vergonha, s. f., lat. verecundia, vergogne, honte, pudeur.
Vergoigna aura breument nostre evesque cantaire.
Vergogne aura bientôt notre évêque chanteur.
Fada vergonha que hom a de dir sos peccatz. V. et Vert., fol. 71.
Folle honte qu'on a de dire ses péchés.
Pour la rime on prononçait quelquefois vergonja.
Anta n' ai e vergonja. 
Peyrols: Manta gens.
Honte j'en ai et vergogne.
CAT. Vergonya. ANC. ESP. Vergoña. PORT. Vergonha. IT. Vergogna.

Javier Giralt; Vergonia, Vergoigna, Vergonha, s. f., lat. verecundia, vergogne, honte, pudeur.

2. Vergognar, Vergonhar, Vergoignar, v., lat. verecundiari, vergogner, humilier, déshonorer, avoir honte, rougir.
Cel qu' autrui vol reprendre e vergognar.
Aimeri de Peguilain: Totz hom que.
Celui qui autrui veut reprendre et humilier.
Deuria s ben vergoignar,
Si 'l membres de sos ancessors.
Bertrand de Born le fils: Quan vei.
Il devrait se bien vergogner, s'il lui souvenait de ses ancêtres.
Part. prés. Passat an lo saut vergonhan.
Marcabrus: Lo vers.
Passé ils ont le saut humiliant.
Ni er tan bo secors
A paubres vergonhans.
J. Esteve: Aissi quo 'l.
Et sera si bon secours aux pauvres ayant honte.
Part. pas. L' almiran, vostre payre, totz nos a vergonhatz.
Roman de Fierabras, v. 4889.
L'émir, votre père, nous a tous vergognés.
Etz aunitz, et ilh es vergonhada.
T. d'Albert Marquis et de Rambaud de Vaqueiras: Ara m digatz.
Vous êtes honni, et elle est déshonorée.
ANC. FR.
Ses longs cheveux et ses sourcis encore
De leurs beautez font vergongner l'Aurore.
Ronsard, t. 1, p. 102.
Atant s'est pris à porpenser
Conment il le puist vergonder.
Roman du Renart, t. 1, p. 177.
Que mei hunir e vergurder.
Marie de France, t. 1, p. 144.
Plusieurs preudommes j'ay véus vergoigniez et décéuz.
Roman fr. de Fierabras, liv. II, part. II, ch. 3.
IT. Vergognare. (chap. Avergoñí, avergoñís : fe vergoña.)

Ignacio Sorolla Vidal, Natxo Sorolla Vidal; Vergognar, Vergonhar, Vergoignar, v., lat. verecundiari, vergogner, humilier, déshonorer, avoir honte, rougir.

3. Vergonhal, adj., vergogneux, honteux.
Mant colp vergonhal e mal
N' avetz pres a mant portal.
Bernard de Rovenac: Una sirventesca.
Maint coup honteux et mauvais vous en avez pris à maint portail.
Tu non poyras far aquestas aspras penedensas vergonhals.
V. et Vert., fol. 71.
Tu ne pourras faire ces âpres pénitences vergogneuses.

Ramón Sistac y Vicentico; Vergonhos, Vergoignos, adj., lat. verecundus, vergogneux, honteux.

4. Vergonhos, Vergoignos, adj., lat. verecundus, vergogneux, honteux.
Quant hom fai ben al paubre vergoignos.
P. Vidal: Quant hom.
Quand on fait bien au pauvre honteux.
Per so n' estaran vergonhos
Com lo lops qu' al latz es enclaus.
Bertrand de Born: Ar ven la.
Pour cela ils en seront honteux comme le loup qui au lacs est enclos.
ANC. FR. Tant seras vers li vergondeus. Roman de la Rose, v. 2414.
Aussi bien je ne puis
Devant elle parler, tant vergongneux je suis. Ronsard, t. I, p. 284.
CAT. Vergonyos. ANC. ESP. Vergoñoso. PORT. Vergonhoso. IT. Vergognoso.
(chap. Vergoñós, vergoñosos, vergoñosa, vergoñoses.)

Markel Bringuè, Marcel Pena, lo pena de Marsel, lo reguer, Franja Viva, Franja Morta, Alguer, Alguero; (chap. Vergoñós, vergoñosos, vergoñosa, vergoñoses.)

5. Vergonhesir, v., vergogner, rendre vergogneux, faire honte, faire rougir.
Lo diables s' afortis
Contra luy, e 'l vergonhezis. Brev. d'amor, fol. 131.
Le diable se fortifie contre lui, et le rend vergogneux.

Francisco, de Valderrobres, es ascumita, de la Ascuma, su hermana Margarita también.

6. Vergonhable, adj., hontable, propre à causer de la honte.
Cauza laia e vergonhabla. Leys d'amors, fol. 139.
Chose laide et hontable.

Mario Sasot Escuer, Lo catalá a la franja del meu cul pot entrá pronte a una crisis irrecuperable.

7. Vergonhosamens, adv., honteusement.
Vergonhosamens los entreveron si era aquela via ad anar al profeta.
Hist. de la Bible en prov., fol. 35.
Honteusement les interrogèrent si cette route était pour aller au prophète.
CAT. Vergonyosament. ESP. Vergonzosamente. PORT. Vergonhosamente. 
IT. Vergognosamente. (chap. Vergoñosamen o vergoñósamen.)

Artur Quintana i Font, Arturico Quintanilla y Fuentecica

8. Avergonhar, Avergoignar, v., vergogner, humilier, faire honte.
Farai un sirventes cozen,
Que trametrai lai per presen
Al rei Joan, que se n' avergoing.
Bertrand de Born le fils: Quan vei.
Je ferai un sirvente cuisant, que je transmettrai là pour présent au roi Jean, pour qu'il s'en vergogne.
Part. pas. Tu no seras escarnitz ni avergonhatz. Liv. de Sydrac, fol. 114.
Tu ne seras raillé ni humilié.
ANC. ESP. Avergoñar. (chap. Avergoñí, avergoñís : yo me avergoñixco o avergoñixgo, avergoñixes, avergoñix, avergoñim, avergoñiu, avergoñixen; avergoñit, avergoñits, avergoñida, avergoñides; avergoñiré; avergoñiría; si yo me avergoñira o avergoñiguera.)

Carlos Rallo Badet, Calaceite, Calaseit, Calaceit, Calasseit, Kalat Zeyd, aragonés, catalanista, tonto útil, catalufo, baturro, cachirulo

9. Desvergonhar, Desvergoignar, v., dévergonder, être effronté, être déhonté.
Part. pas.
Ai! com pot tan esser desvergoignatz
Nuls hom gentils !
Sordel: Qui s membra.
Hélas! comment peut être si dévergondé nul homme gentil !
Substantiv. Quar, a cavals cargatz,
Trop los desvergonhatz.
P. Cardinal: Selh jorn.
Car, à chevaux chargés, je trouve les déhontés.
ANC. FR. Ceulx que leur desvergongnée entreprise ou vostre folle souffrance ont eslevez en authorité sans mérite. Œuvres d'Alain Chartier, p. 303.
ESP. Desvergonzar. (chap. Desvergoñí : Tomás Bosque es un poca vergoña, un desvergoñit, desvergoñits, desvergoñida, desvergoñides.)

El más membrillo de La Codoñera: Tomás Bosque Peñarroya.

10. Desvergonhadamens, adv., effrontément, insolemment.
Lur queron desvergonhadamens.
G. Riquier: Grans afans.
Leur demandent effrontément.
ANC. ESP. Desvergoñadamente. ESP. MOD. Desvergonzadamente.
(chap. Desvergoñadamen o desvergoñádamen; desvergoñidamen o desvergoñídamen.)

José Miguel Gracia Zapater, La Codoñera

11. Envergonhir, Envergonhezir, v., vergogner, humilier, rougir.
E ns fan tan envergonhezir. Brev. d'amor, fol. 24.
Et nous font tant rougir.
Part. pas. Homs que no garda so que ditz,
Rema soen envergonhitz.
Leys d'amors, fol. 65.
L'homme qui ne considère pas ce qu'il dit, reste souvent humilié.
CAT. Envergonyir. (chap. Envergoñí; envergoñit, envergoñits, envergoñida, envergoñides; humillat, humillats, humillada, humillades; roch de vergoña.)

Rochos (agüelo Sebeta)

12. Esvergonhar (Envergonhar), v., vergogner, humilier, abaisser, déshonorer, rendre honteux. 
Part. pas.
So respon l' almiran: Be soy envergonhatz. Roman de Fierabras, v. 2505.
Ce répond l'émir: Je suis bien humilié.
Ben estava ab car' envergonhada.
Serveri de Girone: Totz homs deu.
Bien il était avec face honteuse.

Pietro Cucalón, Ascuma, Calaceite

martes, 17 de octubre de 2023

XXI, Emperaire, per mi mezeis

Emperaire, Carlomagno. rey de los francos desde 768 y emperador de Occidente desde 800 hasta su muerte.

Emperaire, per mi mezeis,

Sai, quant vostra proeza creis,

No m sui jes tardatz del venir,

Que jois vos pais e prez vos creis,

E jovens vos ten baud e freis

Que fai vostra valor doucir.

 

Pois lo fils de dieu vos somo

Qu' el vengetz del ling Farao,

Ben vos en devetz esbaudir;

Contra 'ls portz faillon li baro,

Li plus de conduich e de do,

E ja dieus no 'ls en lais jauzir.

 

Mais entr' els de lai es remas

Ad ops d' Espaingna e del vas;

En devetz ben l' afan soffrir,

E 'ls Sarrazis tornar atras,

E de l' aut orgoill forvenir,

E dieus er ab vos al fenir.

 

Als Amoravis fai conort

Per las poestatz d' outra 'l port,

C' ant pres una tella ad ordir

De drap d' enueia e de tort,

E ditz cadaus c' a sa mort

S fara de sa part desvestir.

 

Mas de lai n' ant blame li ric

C' amon lo sojorn e l' abric,

Mol jazer e soau dormir,

E nos sai, segon lo prezic,

Conquerem de dieu per affic

L' onor e l' aver e 'l merir.

 

Trop si van entr' els cobeitan

Aicill que vergoigna non an,

E s cuian ab l' anar cobrir;

Et eu dic lor, segon senblan,

Qu' el cap derrier e 'ls pes avan

Los coven dels palaitz issir.

 

Per pauc Marcabrus non trasaill

De joven, can per aver faill

E cel qui plus l' ama acuillir,

Can venra al derrier badaill,

E mil marcs non daria un aill,

Si lor fara la mortz pudir.

 

Ab lavador de Portegal

E del rei navar atretal,

Ab sol que Barsalona i s vir

Ves Toleta l' emperial,

Segur poirem cridar reial,

E paiana gen desconfir.

 

Si no fosson tan gran li riu,

Als Amoravis fora esquiu,

E pogram lor o ben plevir,

E s' atendon lo recaliu

E de Castella 'l seingnoriu,

Cordoail farem magrezir.

 

Mas Fransa, Peitau e Beriu

Aclina un sol seignoriu,

Venga sai dieu son fieu servir;

Qu' eu no sai per que princes viu,

S' a dieu no vai son fieu servir.

 

Marcabrus.

XXI, Emperaire, per mi mezeis,

XXI.


Emperaire, per mi mezeis,

Sai, quant vostra proeza creis,

No m sui jes tardatz del venir,

Que jois vos pais e prez vos creis,

E jovens vos ten baud e freis

Que fai vostra valor doucir.


Pois lo fils de dieu vos somo

Qu' el vengetz del ling Farao,

Ben vos en devetz esbaudir;

Contra 'ls portz faillon li baro,

Li plus de conduich e de do,

E ja dieus no 'ls en lais jauzir.


Mais entr' els de lai es remas

Ad ops d' Espaingna e del vas;

En devetz ben l' afan soffrir,

E 'ls Sarrazis tornar atras,

E de l' aut orgoill forvenir,

E dieus er ab vos al fenir.


Als Amoravis fai conort

Per las poestatz d' outra 'l port,

C' ant pres una tella ad ordir

De drap d' enueia e de tort,

E ditz cadaus c' a sa mort

S fara de sa part desvestir.


Mas de lai n' ant blame li ric

C' amon lo sojorn e l' abric,

Mol jazer e soau dormir,

E nos sai, segon lo prezic,

Conquerem de dieu per affic

L' onor e l' aver e 'l merir.


Trop si van entr' els cobeitan

Aicill que vergoigna non an,

E s cuian ab l' anar cobrir;

Et eu dic lor, segon senblan,

Qu' el cap derrier e 'ls pes avan

Los coven dels palaitz issir.


Per pauc Marcabrus non trasaill

De joven, can per aver faill

E cel qui plus l' ama acuillir,

Can venra al derrier badaill,

E mil marcs non daria un aill,

Si lor fara la mortz pudir.


Ab lavador de Portegal

E del rei navar atretal,

Ab sol que Barsalona i s vir

Ves Toleta l' emperial,

Segur poirem cridar reial,

E paiana gen desconfir.


Si no fosson tan gran li riu,

Als Amoravis fora esquiu,

E pogram lor o ben plevir,

E s' atendon lo recaliu

E de Castella 'l seingnoriu,

Cordoail farem magrezir.


Mas Fransa, Peitau e Beriu

Aclina un sol seignoriu,

Venga sai dieu son fieu servir;

Qu' eu no sai per que princes viu,

S' a dieu no vai son fieu servir.


Marcabrus.